Historia

Budynek nazywany „Domem Weneckim” lub kamienicą „pod świętym Markiem” powstał w miejscu zasklepionej w 1910 roku odnogi rzeki Rudawy. Decyzja o regulacji tych wód została podjęta przez władze po katastrofalnej, wielkiej powodzi, która nawiedziła Kraków w 1903 roku. Kamienica została zaprojektowana w 1911 roku dla znanego malarza Piotra Stachiewicza przez renomowaną pracownię architektoniczną Kazimierza Hroboniego, a jej budowę zrealizowano w latach 1911–1912. W okresie międzywojennym, przypadającym na lata 1912–1939, w budynku oprócz Piotra Stachiewicza zamieszkiwali także inni wybitni artyści i twórcy kultury, w tym kompozytor Władysław Żeleński oraz malarz Antoni Procajłowicz. Tradycje te były kontynuowane również po 1945 roku, kiedy to w kamienicy osiedlili się między innymi Jan Świerczyński, Henryk Wójcik oraz Jadwiga Mączka.

W czasie II wojny światowej, w latach 1939–1945, obiekt zmienił swoją funkcję i kwaterowano w nim Niemców, natomiast bezpośrednio po wyzwoleniu w 1945 roku zorganizowano w tym miejscu Wojskową Komendę Uzupełnień. Nowy etap w dziejach nieruchomości przyniósł początek lat 50. XX wieku. Wówczas to budynek został przejęty przez państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej „Śródmieście”, które przekształciło wnętrza na lokale kwaterunkowe i umieściło w nich 17 rodzin.

Opis

Kamienica została wzniesiona w stylu modernistycznym z wyraźnie widocznymi wpływami eklektyzmu. Jej elewacja frontowa (południowa) – zorientowana od strony placu – jest czteroosiowa, z dwuosiowym, zwieńczonym charakterystycznym łukiem wypukło-wklęsłym ryzalitem pośrodku oraz z dwoma symetrycznymi wykuszami na skrajnych osiach. Nad centralnie umiejscowionym wejściem głównym znajduje się kolorowa mozaika z wyobrażeniem skrzydlastego lwa świętego Marka, a po bokach drzwi umieszczone są tablice pamiątkowe.

Elewacja zachodnia, od strony ulicy Wenecja, jest czteroosiowa i posiada ryzalit w jednej z osi. Ryzalit ten, mieszczący wtórne wejście do lokalu usługowego, również zwieńczony jest łukiem wypukło-wklęsłym. Z kolei elewacja wschodnia, od strony ulicy Garbarskiej, jest trójosiowa, również z ryzalitem zwieńczonym łukiem wypukło-wklęsłym, który umieszczono w osi środkowej. Wszystkie elewacje od strony ulicy wykończone są tynkiem szlachetnym o kilku fakturach, naśladującym kamienną okładzinę, a całość budynku zwieńczona została dachem mansardowym, krytym dachówką ceramiczną.

We wnętrzu, w sieni wejściowej, znajduje się dekoracja ścienna w postaci glazurowanych płytek oraz efektowna, sztukateryjna dekoracja sufitu. Klatka schodowa w budynku ma charakter reprezentacyjny, wyposażona jest w stopnie z lastriko oraz dekoracyjną balustradę. Posadzki części wspólnych wykonane są z płytek enkaustycznych, natomiast stolarka zewnętrzna jest drewniana, profilowana i w większości stylizowana na historyczną. W mieszkaniach zachowane są piece kaflowe o różnorodnych kolorach i dekoracjach. Balkony, balustrady oraz inne elementy metalowe są w większości oryginalne i często posiadają bogatą dekorację. Budynek jest dostępny dla zwiedzających jedynie z zewnątrz, a w swojej strukturze mieści obecnie funkcję mieszkalną oraz lokal usługowy, usytuowany od strony ulicy Wenecja.

Oprac. Maja Burda, OT NID w Krakowie, 28.04.2026 r.