Historia 

Rozległe założenie cmentarne wytyczone zostało wokół znajdującego się w jego centralnej części kościoła ewangelickiego, wzniesionego w latach 1709-1718 według projektu Martina Frantza z Tallina. Pierwszego pochówku na cmentarzu dokonano już w styczniu 1710 roku. Ze względów higienicznych wznoszenia nowych nagrobków zaprzestano w 1880 roku, chowając zmarłych po tej dacie w już istniejących kryptach grobowych. Nieczynny po II wojnie światowej cmentarz przekształcono w latach siedemdziesiątych XX wieku w śródmiejski park, jednak brak właściwej opieki i zabezpieczenia przyczynił się do jego znacznej dewastacji. Ucierpiał również znajdujący się w obrębie założenia zespół zabytkowych kaplic i nagrobków, z których część zdemontowano i zmagazynowano. Kute kraty, przesłaniające wejścia do kaplic, po 1945 roku wywieziono do Warszawy i zainstalowano w Katedrze Polowej Wojska Polskiego. Pewna ich liczba zaginęła. Nekropolia poddana została gruntownej rewaloryzacji w latach 2010-2013. W ramach tych prac powstało m.in. lapidarium, eksponujące zakonserwowane i poddane częściowej rekonstrukcji relikty zniszczonych nagrobków. Zagospodarowano również teren parku.

Opis 

Zespół kaplic znajduje się na terenie dawnego cmentarza, usytuowanego w obrębie historycznego Przedmieścia Wojanowskiego, na wschód od centrum miasta. Zlokalizowany po północnej stronie obecnej ul. 1 Maja cmentarz oparty jest na rzucie nieregularnego wieloboku o powierzchni około 3 ha. Znajdujący się w jego obrębie kompleks kaplic tworzy 18 (z pierwotnych 19) obiektów, którym towarzyszy szereg epitafiów i pomników nagrobnych. Większość spośród nich rozlokowana jest przy otaczającym nekropolię murowanym ogrodzeniu. Upamiętniają one spoczywających tu przedstawicieli bogatych jeleniogórskich rodów, m.in.: Baumgarth, Glafey-Schäffer, Glogner, Gottfried-Smith-Hess, Kätzler, Martens, Mentzel, Schneider, Tielsch, Tietze, Tralles, Ullman oraz Winckler-Frantz, a także von Holtzhausen, von Schweinichen i von Uechtritz. Kaplice realizowane były w latach 1715-1775. Towarzyszące im epitafia o rozbudowanej formie rzeźbiarskiej oraz wolnostojące nagrobki powstawały od 1710 roku. Jednym z pierwszych była zachowana do dziś płyta nagrobna Zachariasza Scholtza. Wśród pomników nagrobnych wyróżnia się klasycystyczny monument dłuta Franza Pettricha, poświęcony Johannowi Corneliusowi Frantzowi (1806 r.). Wszystkie one dokumentują okres ekonomicznego rozkwitu miasta, oparty na produkcji oraz handlu płótnem lnianym, a w szczególności jego delikatną odmianą, zwaną woalem. Choć twórcy tych dzieł pozostają w większości nieznani, uwagę zwraca architektoniczna forma, bogactwo zdobień ornamentalnych i figuralnych oraz wysoka jakość ich wykonania. Wśród użytych materiałów dominuje piaskowiec. 

Obiekt dostępny dla zwiedzających bez ograniczeń.

Oprac. Piotr Roczek, OT NID we Wrocławiu, 18.08.2025 r.