Historia

Pierwsza wzmianka o Subkowach pochodzi z 1282 roku. Nazwa miejscowości została wówczas zapisana jako „Sobcouo”. Od średniowiecza do I rozbioru Polski Subkowy stanowiły własność biskupów włocławskich; istnienie dworu biskupiego odnotowuje już przywilej lokacyjny z 1301 roku. Początki parafii subkowskiej sięgają XIII wieku – pierwsze wzmianki o drewnianej kaplicy pochodzą z 1228 roku. Informację o murowanym kościele pw. św. Stanisława odnotowano w wizytacji biskupiej z 1301 roku, a w dokumencie z 1309 roku wymieniony został proboszcz Johannes. Zachowany do dziś kościół wznoszono etapami: prezbiterium datowane jest na początek XIV wieku, natomiast nawa, wieża i sklepienie części wschodniej – na przełom XIV i XV wieku. Planowana budowa trójnawowego korpusu nie została zrealizowana. Większe prace renowacyjne przeprowadzono w kościele w 1600 roku, w połowie XVIII wieku, w 1847 roku (data na chorągiewce wiatrowskazu na wieży) oraz w 1907 roku.

Opis

Kościół położony jest w centrum wsi i otoczony cmentarzem z murem kamienno-ceglanym. Jest to budowla gotycka, orientowana, jednonawowa, z czteroprzęsłowym, prostokątnym prezbiterium. Od północy przy prezbiterium znajdują się niewielka zakrystia i skarbczyk, od południa – prostokątna kruchta z klatką schodową prowadzącą na poddasze. Po zachodniej stronie korpusu nawowego wznosi się kwadratowa wieża. Bryła kościoła jest znacznie rozczłonkowana i opięta uskokowymi przyporami, a jej dominantę stanowi pięciokondygnacyjna wieża nakryta dachem namiotowym. Nawa jest nieznacznie wyższa od prezbiterium; obie bryły nakrywają wysokie dachy dwuspadowe. Od wschodu znajduje się wysoki szczyt schodkowy. Wysoka bryła klatki schodowej zamknięta jest dachem dwuspadowym i sterczynowym szczytem, zakrystia i skarbczyk nakryte są przedłużoną północną połacią dachu prezbiterium, a kruchta – jego połacią południową. W obrębie prezbiterium znajduje się zachowana krypta grzebalna. Kościół wzniesiono z cegły – w zasadniczej części w wątku gotyckim; miejscami, w elewacji wschodniej, widoczne są fragmenty wątku wendyjskiego. W partii cokołowej prezbiterium użyto kamienia. Pokrycie dachowe jest ceramiczne (dachówka holenderka). W prezbiterium znajduje się sklepienie gwiaździste, w zakrystii, skarbcu i kruchcie – krzyżowo-żebrowe, natomiast w nawie zastosowano drewniany strop z tynkowaną podsufitką. Elewacje budowli są ceglane; w części wschodniej wyodrębniono cokół i skromny gzyms podokienny, natomiast w obrębie korpusu nawowego pozostają one bez podziałów. W nawowych glifach okiennych oraz w blendach szczytu wschodniego widnieją powierzchnie tynkowane. Otwory okienne są ostrołukowe (w prezbiterium – z maswerkami). Portal zachodni jest ostrołukowy, o prostym, uskokowym ościeżu. Szczyt wschodni jest pięcioosiowy, trójpoziomowy, artykułowany ostrołukowymi blendami i płaskimi lizenami. W zwieńczeniu znajdują się trójkątne naczółki oraz czworoboczne sterczyny z dwuspadowymi daszkami. Wnętrze prezbiterium otwiera się na nawę ostrym łukiem tęczowym. W nawie, od zachodu, znajduje się głęboka empora organowa wsparta na czterech słupach. Barokowe i rokokowe wyposażenie ruchome pochodzi z XVIII wieku. Obejmuje m.in. ołtarz główny, dwa ołtarze boczne, ambonę, konfesjonały, prospekt i emporę organową oraz zespół ławek dla wiernych. Na stropie nawy widnieje dwudziestowieczna polichromia.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 04.07.2025 r.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania wnętrza przed i po nabożeństwach. Więcej informacji na stronie parafii