Planty miejskie - Zabytek.pl
Adres
Kędzierzyn-Koźle
Lokalizacja
woj. opolskie,
pow. kędzierzyńsko-kozielski,
gm. Kędzierzyn-Koźle
Historia
Park Planty w Koźlu zostały założone na pierścieniu ziemnych elementów osiemnasto– i dziewiętnastowiecznych fortyfikacji pruskich. Pierwsze elementy fortyfikacyjne w Koźlu wybudowano w pierwszej połowie XVIII wieku, za czasów habsburskich. Miasto było twierdzą austriacką II stopnia. Wybudowane wówczas elementy fortyfikacyjne (w formie wału, muru i rowu) otaczały miasto w pewnej odległości, pozostawiając miejsce na jego rozwój. Po zdobyciu Koźla przez wojska pruskie w 1743 roku miasto zostało włączone w łańcuch umocnień granicznych Śląska. Podjęto decyzję o wzmocnieniu fortyfikacji. Przekształcono austriackie umocnienia na planie ośmioramiennej gwiazdy na rzecz projektu opartego na planie pięcioramiennej gwiazdy, który w kolejnych etapach został rozbudowany. System forteczny otaczający miasto ciasnym pierścieniem oraz obecność znacznej liczby wojskowych (niewiele mniejszej niż mieszkańców) ograniczały możliwości rozwojowe miasta zarówno pod względem możliwości rozbudowy, jak również rozwoju społeczno-gospodarczego.
W 1873 roku nastąpiła oficjalna likwidacja twierdzy Koźle (na mocy ustawy Reichstagu z dnia 30 maja 1873 roku). Wówczas przystąpiono do zagospodarowywania i przekształcania jej terenów. Część obiektów rozebrano, część zaadoptowano do nowych funkcji (np. na terenie Fortu Fryderyka powstała fabryka słodu). Otaczający miasto pas fos i wałów ziemnych przeznaczono na tereny publiczne. Założono promenadę, dając mieszkańcom przestrzeń rekreacyjną. Na pocztówkach z lat 30. XX wieku można dostrzec fragmenty parku z parterami kwiatowymi, drewnianą altanę i pomniki upamiętniające postacie lub wydarzenia (pomnik upamiętniający stulecie oblężenia Koźla, pomnik poświęcony pruskiemu generałowi Dawidowi von Neumannowi). Alejki o nawierzchni żwirowej poprowadzono wśród wysokiego drzewostanu. Po 1945 roku funkcja parkowa została utrzymana. W latach 60./70. XX wieku przeprowadzono prace inwestycyjne, w wyniku których wprowadzono nowe elementy programu użytkowego (między innymi amfiteatr). W latach 2017-2019 przebudowano alejki parkowe tworząc ciągi pieszo – rowerowe, a w kolejnych wykonano nowe nasadzenia roślinne.
Opis
Planty otaczają pierścieniem miasto, opierając się na brzegu Odry. Wydzielają ze współczesnego miasta jego najstarszą część. Obejmują obszar wału, przedstoku i fosy dawnej twierdzy. Po częściowej niwelacji pierwotnego ukształtowania terenu wytyczono alejki spacerowe. Główna promenada, poprowadzona jest po koronie wału, wije się odwzorowując charakterystyczny gwiaździsty przebieg obwałowań w systemie kleszczowym. Jej krawędzie obsadzono szpalerami drzew tworzącymi ocienioną aleję. Na terenie położonym w północno wschodniej części (wzdłuż brzegu Odry), wprowadzono nieco bardziej rozbudowany układ ścieżek prowadzących na plac zabaw i do amfiteatru. Niewielkie polany ozdabiają rabaty obsadzone kwitnącymi bylinami i rododendronami. Od północno-zachodniej strony, wzdłuż promenady przepływa potok Lineta, będący fragmentem dawnej fosy i łączący Odrę z potokiem Liwela. Od strony południowo-wschodniej zachowana jest dawna fosa będąca obecnie odnogą potoku Liwela. Wzdłuż alejek ustawione są ławki i tablice edukacyjne ścieżki przyrodniczej oraz oświetlenie. Elementy małej architektury (altana, pomniki) oraz rabaty utrwalone na archiwalnych pocztówkach nie zachowały się. Na terenie plant zachowana jest wpisana do rejestru zabytków dawna prochownia.
Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT NID w Opolu, 12.04.2026 r.
Rodzaj: ogród
Styl obiektu: nieznany
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_16_ZZ.11331, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_16_ZZ.8656
