Historia

Kamienica powstała prawdopodobnie w końcu XVI wieku dla patrycjusza kazimierskiego Mikołaja Przybyło. Wraz z sąsiadującą kamienicą jego brata Krzysztofa stanowi parę tzw. kamienic Przybyłowskich o niezwykle dekoracyjny fasadach. Powstały w wyniku przebudowy około 1615 roku murowanych domów, które zajmowały parcelę zakupioną około 1580 roku przez rodzinę Przybyłów. Kamienica uzyskała wówczas dach pogrążony z attyką i fasadę o bogatych dekoracjach rzeźbiarskich oraz podcienia. Nie jest znany budowniczy ani murator. Prawdopodobnie w 1760 roku kamienicę nabył Maciej Borkowicz (Berkowicz). Następnie w 1772 roku budynek odkupiło miasto. Przeprowadzono wówczas remont z przeznaczeniem na ratusz. Pomimo zniszczeń miasta podczas najazdu wojsk szwedzkich, następnie w okresie powstania styczniowego, I i II wojny światowych, budynek przetrwał do naszych czasów bez większych zmian. Kilkakrotnie był remontowany i poddawany konserwacji. W XIX wieku częściowo zostały zabudowane podcienia dla uzyskania dodatkowej powierzchni handlowej. Na początku XX wieku przeprowadzono remont budynku pod kierownictwem Jana Koszczyc – Witkiewicza (zmieniono nieco układ wnętrz, dach). W okresie międzywojennym na powrót udrożniono podcienia. Od 1912 roku budynek jest siedzibą Urzędu Miasta. Po II wojnie światowej obiekt poddany został konserwacji pod kierunkiem Karola Sicińskiego i Jana Ślusarczyka. Między innymi usunięto wszelkie zniekształcenia dekoracji. Generalnie pierwotny układ wnętrza zatarty przekształceniami z 1912 roku i wtórnymi podziałami po II wojnie światowej. Wraz z kamienicą pod św. Krzysztofem (wzniesionych przez rodzinę Przybyłów) stanowią jeden z najbardziej reprezentacyjnych przykładów zabudowy mieszczańskiej kazimierskiego Rynku oraz na terenie całego kraju. Obecnie w kamienicy znajdują się biura i pomieszczenia Urzędu Miasta. 

Opis 

Kamienica usytuowana jest w południowo-wschodniej pierzei Rynku i wraz z przyległą do niej kamienicą „Pod św. Krzysztofem” tworzy unikatowy zespół kamienic Przybyłowskich, reprezentujących styl tzw. renesansu lubelskiego. Na ściance attykowej umieszczona jest data A.D. 1615 – czas zakończenia budowy. Budynek murowany z kamienia, otynkowany. Założony na planie prostokąta posiada, trójdzielny korpus główny z wąską sienią przelotową od wschodu, oficynę tylną i skrzydło boczne po zachodniej stronie. Całość 2-kondygnacyjna, podpiwniczona z wysoką attyką grzebieniową osłaniającą dachy jednopołaciowe poszczególnych członów (ze spadkiem do wewnętrznej strony budynku) kryte blachą. Z sieni schody na piętro, gdzie nadwieszona nad wewnętrznym podwórzem drewniana galeria, która łączy część frontową i tylną obiektu. Od frontu podcień sklepiony krzyżowo. W pomieszczeniach stropy belkowe. Na piętrze od frontu wielka izba z kamienną kolumną między zdwojonymi oknami, zdobioną roślinnym ornamentem oraz głowicą kompozytową. Fasada budynku trójosiowa z arkadowo - filarowym podcieniem w przyziemiu oraz  prostokątnymi otworami okiennymi na piętrze, zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym oraz okazałą attyką. Na jej dekoracyjność wpływa zarówno pokrycie lica muru boniowaniem oraz  figuralnym reliefem i ornamentem roślinnym i geometrycznym. Tworzą ją m.in. ludzkie i zwierzęce przedstawienia, motywy mitologiczne, ornamenty roślinne i linearne, wzbogacone o napisy i sentencje filozoficzno-moralne.

Na narożnych pilastrach, przedstawieni są dwaj apostołowie - św. Jakub Starszy (jako pielgrzym) i św. Tomasz (jako patron architektów) oraz w obramieniu okien hermy figuralne. W dolnej partii okien występują zwierzęta : lew z gryfem i kozioł z lisem. W centralnej części fasady uwagę przyciąga znacznych rozmiarów płaskorzeźba figuralna - św. Mikołaja. W zwieńczeniu I piętra wydatny gzyms zadaszony dachówką , zdobiony kostkowaniem, wsparty konsolami roślinnymi  rozmieszczonymi w pasie fryzu zdobionego na przemian motywem okuciowym i tzw. „plecionki firlejowskiej”. Nad całością góruje wysoka attyka, której dziewięciopolowa dolna kondygnacja zdobiona jest kartuszami, płaskorzeźbami przedstawiającymi ewangelistów, św. Katarzynę, satyra oraz pelikana karmiącego pisklę, a także gmerk, czyli znak rodu Przybyłów. Wieńczący całość grzebień attyki uformowany jest z aedikuli, które przypominają ślepe bramy oraz pól  wypełnionych ornamentem okuciowym. Bogata w treści dekoracja fasady przybliża różnorodne  tematy o treści humanistycznej, religijnej, dydaktycznej, czy symbolicznej, opiera się na ideologii mieszczańskiej XVI wieku ale nawiązuje do tradycji średniowiecza. 

Obiekt dostępny w godzinach otwarcia Urzędu Miasta od poniedziałku do piątku w godzinach 8.30-15.30.

Oprac. Anna Sikora-Terlecka, OT NID w Lublinie, 31.10.2025 r.