Historia

Pierwsze wzmianki o istnieniu parafii w Milinie pochodzą z 1297 i 1318 roku. Obecny kościół wybudowano zapewne w 1 połowie XIV wieku. Przejęty w okresie reformacji przez protestantów, został rekatolicyzowany w 1654 roku. Podczas wojny trzydziestoletniej (ok. 1638 r.) spłonął dach budowli i zawaliło się nakrywające ją sklepienie. Świątynia odbudowana w latach 1677-1679, otrzymała nowy gontowy dach oraz drewniany strop nad nawą, wówczas wystawiono także kaplicę Krzyża Św. W 1706 roku wznosiła się przy kościele drewniana wieża, którą rozebrano przed połową XVIII wieku. W 1789 roku wymieniono pokrycie dachu świątyni i wzmocniono przypory. W 1824 roku wybuchł kolejny pożar, z którego ocalały mury magistralne budowli oraz sklepienia prezbiterium i zakrystii; spłonęła natomiast niedawno wzniesiona wieża. Kościół ponownie odbudowano, w 1858 roku naprawiono sklepienia prezbiterium, a w 1869 roku założono nowy dach. W 1881 roku wykonano hełm wieży na wzór wcześniejszego sprzed pożaru z 1824 roku. W 1932 roku we wnętrzu wystawiono wysoki cokół zapobiegający zawilgoceniu ścian budowli oraz położono nowe tynki. Wraz z remontem wnętrza w latach 1882-1883 kościół otrzymał nowe, neogotyckie wyposażenie. W 1967 roku naprawiono dach, a w 1978 roku i 1996 roku przeprowadzono remont hełmu i górnych partii wieży, w czasie którego wymieniono tynki w drugiej i trzeciej kondygnacji oraz uzupełniono ubytki detalu architektonicznego.

Opis

Kościół usytuowany w południowo-zachodniej części wsi, na skarpie. Otoczony jest cmentarzem, który ogradza kamienno-ceglany, częściowo tynkowany mur z klasycystyczną bramą z około 1825 roku, zwieńczoną trójkątnym naczółkiem. Przy bramie późnobarokowa Pieta z 1730 roku. Na placu przed kościołem późnobarokowa figura św. Jana Nepomucena ufundowana w 1733 roku przez Bekera.

Świątynia gotycka, z późnobarokową wieżą, orientowana, murowana z kamienia i cegły, tynkowana. Jednonawowa, z wyodrębnionym, dwuprzęsłowym, prosto zamkniętym prezbiterium oraz czworoboczną, wieżą od zachodu, zwieńczoną cebulastym hełmem z latarnią. Otwory okienne doświetlające prezbiterium i nawę zamknięte odcinkowo. W nawie sklepienie zwierciadlane, w prezbiterium krzyżowo-żebrowe z tarczowymi zwornikami; jeden z nich w formie rozetki, na wsporniku południowo-wschodnim ludzka maska. Łuk tęczowy ostrołukowy. Prezbiterium i korpus nawowy nakryte ceramicznymi dachami dwuspadowymi. Przy prezbiterium od północy usytuowana jest zakrystia z dachem pulpitowym, sklepiona nieregularną kolebą. Przy nawie niewielka kruchta północna ze sklepieniem żaglastym, od południa prostokątna kaplica Krzyża Świętego z wejściem prowadzącym do dawnej krypty grobowej, nakryta kolebką z lunetami. Kaplica otwarta do nawy arkadą zamkniętą półkoliście.

Wieża o zaokrąglonych narożach i bogatej artykulacji, ujęta jest toskańskimi pilastrami (boniowanymi w przyziemiu) oraz rozbudowanymi gzymsami międzykondygnacyjnymi i koronującym. Otwory okienne w tynkowych opaskach, zamknięte łukami nadwieszonymi; w przyziemiu okulusy; na ostatniej kondygnacji wieży umieszczone tarcze zegarowe. Główny otwór wejściowy ujęty portalem zwieńczonym łamanym gzymsem naczółkowym. W pn. ścianie prezbiterium prostokątna wnęka sakramentarium z barokową kratą z końca XVII wieku o motywach wici akantowej.

Wyposażenie kościoła jednolite, neogotyckie z latach 1882-1886 autorstwa Josepha Elsnera architekta z Monachium oraz Karla Krachwitza Mł. malarza i pozłotnika z Ząbkowic Śląskich (ołtarze gł. i boczne, ambona, chór muzyczny). W kaplicy Krzyża Św. ołtarz klasycystyczny z około 1825 roku.

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 21.03.2016 r.