Prepozytura, później pałac, następnie nowicjat, obecnie budynek mieszkalny, Ścinawka Średnia
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Prepozytura, później pałac, następnie nowicjat, obecnie budynek mieszkalny

Ścinawka Średnia

photo

Pałac w Ścinawce Średniej związany jest z działalnością jezuitów, zawiera relikty dworu z XVI w.Pałac w Ścinawce Średniej związany jest z działalnością jezuitów, zawiera relikty dworu z XVI w.

Historia

Ścinawka Średnia wykształcona przed 1324 r. z terytorium Ścinawki Górnej, a jedne ze znajdujących się tu dóbr, późniejsze tzw. Dobra Dolne wzmiankowane ok. 1365 r. Dobra te własnością rycerską, później szlachecką. Dwór już w 1466 r. murowany. Kolejny zbudowany zapewne w XVI w., dwutraktowy, trójdzielny, z centralnie usytuowaną sienią, połączony od wschodu z węższym, jednotraktowym skrzydłem, może obronny. Po 1628 r. posiadłość w Ścinawce Średniej przeznaczona na utrzymanie studentów uczących się w kłodzkim seminarium jezuickim i następnie włączona do dóbr kłodzkich jezuitów. Dwór spalony w 1648 r., ale z wykorzystaniem jego reliktów wzniesiona po 1690 r. jezuicka prepozytura. Na poziomie gospodarczego przyziemiu rozwiązana jak budynek klasztorny. Dwutraktowa ze skrajnym korytarzem-galerią. Na piętrze prepozytura dwutraktowa z szerszym traktem przednim, w którym centralnie usytuowana sień i dwie sale nakryte sklepieniami nieckowymi z kopertowymi lunetami. W tylnym trakcie mniejsze izby. Drobne przebudowy budynku przeprowadzone zapewne w latach ok. 1715–1740. Po kasacie zakonu (1773) Dobra Dolne w Ścinawce Średniej w rękach rodziny von Luettwitz (1788–1926). I po 1788 r. prepozytura przebudowana na pałac. Kolejna przebudowa przeprowadzona w latach 70. XIX w. Po tych przekształceniach pałac dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym ze szczytami nad elewacjami bocznymi, połączony łącznikiem z sąsiednim budynkiem. Wystrój elewacji wykonany w stylu historyzmu szkoły berlińskiej, neorenesansu łączonego z neoklasycyzmem. W 1926 r. dobra z zespołem pałacowym sprzedane przywróconemu już do istnienia zakonowi jezuitów. W pałacu założone nowicjat i placówka formacyjna (St. Josephsheim). Podjęte daleko idące prace budowlane. Nadbudowane dwie, wysokie kondygnacje, przebudowana część wnętrz budynku, w tym sienie górnych kondygnacji oraz zbudowane schody od poziomu I piętra wzwyż. W kompozycji wystroju fasady górne kondygnacje nowicjatu wyraźnie odcięte od dolnych wydatnym gzymsem i wyróżnione artykulacją. Wystrój fasady neobarokowy, utrzymany w duchu śląskiego późnego baroku. Wykrój szczytu fasady stylistycznie bliski formom secesyjnym. Ponadto od wschodu dobudowana do pałacu czterokondygnacjowa przybudówka o funkcji łącznika, kształtowana w duchu modernizmu nakryta neobarokowym dachem, częściowo łamanym, z naczółkiem. Pałac usytuowany w zwartej zabudowie folwarku kształtowanej od końca XVII w. po lata 20. XX w.

Opis

Pałac, dawna prepozytura z reliktami dworu z XVI w. wzniesiony na platformie nad skarpą opadającą stromo ku północy, ku dolinie Ścinawki. Zlokalizowany w ciągu mieszkalno-gospodarczej zabudowy przy pięciobocznym w zarysie i nieregularnym dziedzińcu. Pałac murowany z kamienia i cegły, tynkowany, na planie wydłużonego prostokąta, z przybudówką od wschodu. Budynek w przyziemiu dwutraktowy ze skrajną galerią komunikacyjną oraz ze skrajnie usytuowanymi schodami na piętro. Na wyższych kondygnacjach pałac dwutraktowy z centralnie umieszczonymi holami, w które wbudowane schody. Czterokondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym. Elewacja frontowa do wysokości I piętra włącznie bez artykulacji, wydzielona profilowanym gzymsem. Niektóre okna przyziemia w kamiennych, listwowych obramieniach. Okna piętra w obramieniach tynkowych z kluczami. Dwie górne kondygnacje rozczłonkowane pilastrami z impostami, wspierającymi profilowany gzyms koronujący. Osie okienne podkreślone tablaturą, układem dekoracyjnych płycin. W osi elewacji pięcioboczny i trójosiowy szczyt z oknami termalnymi i rozbudowanym obramieniem okna środkowego. Szczyt ujęty profilowaną ramą. Wnętrza przyziemia pałacu nakryte sklepieniami krzyżowymi, kolebkowo-krzyżowymi z dekoracyjnymi pasami w pasami wzdłuż szwów i kolebkowymi z lunetami. Nad okazalszymi wnętrzami piętra sklepienia nieckowe o dużej rozpiętości. Zachowane kamienne, wewnętrzne portale oraz kuta, postsecesyjna balustrada schodów z elementami neoklasycyzmu.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Opr. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 05-07-2016 r.

Bibliografia

  • Bartsch A., Geschichte der Güter zu Mittelsteine, „Neuroder Heimatblätter” 2, 1925.
  • Kögler J., Dokumentierte Beschreibung des in Wünschelburger District gelegenen Dorfes Mittelsteine aus ächten Quellen gesammelt […], (1803), „Vierteljahrschrift für Geschichte und Heimatkunde der Grafschaft Glatz”, Bd. III, Habelschwerdt 1883/4.
  • Ziegler A., Beitrage zur Geschichte von Mittelsteine Geschichte des Lüttwitzhofes, „Die Grafschaft Glatz”, 20, 1925.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 11, Góry Sowie, Warszawa 1995.
  • Zabytki sztuki w Polsce Śląsk, Warszawa 2006.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 1690 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wojska Polskiego 14, Ścinawka Średnia
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Radków - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy