Historia

W 1288 r. Książnica, książęca wieś została nadana kościołowi w sąsiednim Kiełczynie. W XIV w. była już podzielona na dwie części kościelną i dworską, a w późniejszych wiekach wykształciły się tu dobra, w których zapewne w 1 ćw. XVII w. wzniesiony został nowy, późnorenesansowy dwór. Sugerują to formy zachowanego kolebkowo-krzyżowego sklepienia z wyciągniętymi szwami. Ten późnorenesansowy, dwutraktowy dwór był zapewne wydłużonym budynkiem mieszkalno-gospodarczym, funkcjonalnie tradycyjnym. Dwór miał główne wejście w elewacji od strony folwarku, prowadzące do dużej, zachowanej sieni. Około poł. XVIII w. budynek został radykalne przebudowany w stylu późnego baroku, o czym świadczą ogólna koncepcja wystroju elewacji, formy obu portali, nadwieszone, odcinkowe i koszowe łuki niektórych otworów, sklepienie żaglaste z gurtem nad podestem klatki schodowej oraz wysoki mansardowy dach. Budynek ukształtowany został w obrysie litery L i najbardziej przebudowany w części centralnej. Zbudowano nową, tradycyjnie rozwiązaną, tunelową, dwubiegową, sklepioną klatkę schodową z podestami, prowadzącą wprost do sali reprezentacyjnej na piętrze (nad sienią późnorenesansowego dworu). Zachowano główne wejście do dworu od strony folwarku lub też zlokalizowano je w obecnej elewacji frontowej, od strony ulicy i skomunikowano wąskim korytarzem z dawną sienią. Próbowano nadać symetrię i osiowość kompozycji fasady, co w jakimś stopniu uzyskano sytuując w jej centrum pięć zagęszczonych i regularnie rozmieszczonych osi okiennych. Fasadę podzielono na trzy części boniowanymi lizenami wspierającymi belkowanie koronujące. Oba wejścia w elewacjach od strony ulicy i folwarku ujęto podobnymi, kamiennymi portalami z kluczami zdobionymi ornamentem cekinowym i liściem akantu. W XIX w. oraz w okresie międzywojennym dwór nadal przebudowywano. Między innymi powiększano okna, wymieniono drzwi zewnętrzne w obu portalach. Ukształtowano w dachu duże facjaty w formie okien powiekowych. Wykonano nową aranżację sali reprezentacyjnej z kominkiem, stropem z fasetą, ze skromnymi sztukateriami i z ozdobnymi, malowanymi drzwiami klatki schodowej. Zbudowano nowe stropy z fasetami oraz stropy z sufitami, niektóre z rozetami. W latach 20. XX w. odnowiono w nieco innej formie wystrój elewacji z zachowaniem jego dawnego charakteru. Elementy wystroju takie jak: belkowanie koronujące, lizeny, ich bonie i obramienia okienne obwiedziono wgłębnymi, barwionymi na czerwono-brązowo rowkami. Prace prowadzono w stylu historyzmu. Ponadto do fasady i do bocznej elewacji dworu dobudowano w okresie międzywojennym drewniane ganki-werandy o ażurowej konstrukcji szkieletowej, co było wyrazem nawiązania do budownictwa letniskowego lub do stosowanych na wsi zwyczajowych rozwiązań budowlanych. 

Opis

Dwór z kamienia łamanego i cegły, tynkowany wzniesiony jest na planie litery L jako dwutraktowy z traktami nierównej szerokości, z sienią w obecnym tylnym trakcie i z tunelową klatką schodową w obecnym trakcie przednim. Budynek ten ma dwie kondygnacje i nakryty jest wysokim dachem mansardowym. Ma zasadniczo symetrycznie komponowaną fasadę dzieloną na trzy części boniowanymi lizenami wspierającymi belkowanie koronujące z szerokim gładkim fryzem. Umieszczony w centrum fasady, wykonany z piaskowca portal o łuku odcinkowym składa się z cokołu, zasadniczego listwowego obramienia ze skrajną listwą i z klucza zdobionego ornamentem cekinowym i liściem akantu. Powyżej znajduje się owalny okulus i widoczny jest ślad po łamanym fantazyjnie gzymsie. Okna ujęte są listwowymi obramieniami. Podobnymi elementami artykulacji jak fasada rozczłonkowane są elewacje boczna i tylna i w elewacji tylnej znajduje się portal identyczny jak w fasadzie. Wnętrza dworu są w większości nakryte stropami z sufitami, a niektóre — stropami z fasetami (m.in. sień w trakcie tylnym i dawna sala reprezentacyjna na piętrze), dekorowanymi skromnymi sztukateriami. Nad jednym z wnętrz przyziemia zachowane jest późnorenesansowe sklepienie kolebkowo-krzyżowe z wyciągniętymi szwami. Biegi tunelowej klatki schodowej nakryte są sklepieniami odcinkowymi, a podest — sklepieniem żaglastym z gurtem. Łuki niektórych otworów wewnętrznych mają wykroje łuku nadwieszonego lub koszowego. 

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 04.09.2019 r.