Historia

Szkoła jest jedną z trzech placówek edukacyjnych usytuowanych w kwartale zabudowy miejskiej pomiędzy obecną al. Piastów oraz ulicami Piotra Ściegiennego, Bolesława Śmiałego i Jagiellońską. Prace budowlane rozpoczęto 5 lipca 1899 roku, czyli ok. dwa lata po ukończeniu sąsiedniej szkoły dla chłopców przy al. Piastów 7. Budynek oddano do użytku 27 grudnia 1899 roku, natomiast 5 stycznia 1900 roku dokonano otwarcia. Podobnie jak w przypadku innych gmachów fundowanych ze środków miejskich, prace projektowe były nadzorowane przez ówczesnego architekta miejskiego Wilhelma Meyera. Budynek opracowano w formach neogotyckich z elementami neoromańskim. W odróżnieniu od gmachu przy al. Piastów 7 architektura szkoły jest bogatsza i bardziej reprezentacyjna. Utrzymana jest jeszcze w duchu dojrzałego historyzmu. Detal jest mniej eklektyczny i fantazyjny jak w budynku sąsiednim. W opracowaniu elewacji czytelne są również cytaty z północnoeuropejskiej architektury gotyckiej, jak w budynku sąsiednim. Ponadto, zastosowano tutaj interesujący program architektoniczny, mający symbolizować rozwój od romanizmu po gotyk i subtelnie wczesny renesans jako alegoria kształcenia. Portal wejściowy opracowano w stylistyce neoromańskiej. Również obłożone ciosami granitowymi dolne części elewacji o zróżnicowanej wysokości wywołują skojarzenia z rozebranymi murami romańskimi, z których wyrastają górne kondygnacje, nawiązujące do architektury późnogotyckiej oraz wczesnorenesansowej. Nie zabrakło motywów wyraźnie nawiązujących do architektury sakralnej – cnót moralnych. 

W budynku mieściła się szkoła dla dziewcząt. Podobnie jak szkoła dla chłopców przy al. Piastów 7, nosiła imię Moritza Arndta. Określana była jako “Mittelschule”, czyli odpowiednik dzisiejszego gimnazjum. Dopiero placówki o poziomie “Hochschule” umożliwiały prawo wstępu na uniwersytety. W tym czasie program dziewczęcych szkół nie umożliwiał kontynuowania nauki na uniwersytetach. Dopiero w wyniku dążeń ruchów lewicowych (po 1908 roku) w Prusach dokonano dużej reformy systemu kształcenia. Kobietom przyznano powszechne prawo do studiowania. W 1913 roku szczecińską szkołę dla dziewcząt rozbudowano o trzykondygnacyjną dobudówkę przy ul. Jagiellońskiej. W latach 1930–1932 w gmachu działała Akademia Pedagogiczna.

Podczas działań wojennych budynek nie został uszkodzony. Od 3 listopada 1945 roku funkcjonowała tutaj pierwsza polska szkoła podstawowa w Szczecinie im. Bolesława Chrobrego (otwarta 2 września 1945 roku). W 1959 roku w budynku przeprowadzono remont. W holu i korytarzach położono charakterystyczną dla tego czasu posadzkę mozaikową z drobnych prostokątnych płytek. Prawdopodobnie wymieniono niektóre stolarki drzwiowe na nowe, które pod względem formy dostosowano częściowo do istniejących w tym czasie historycznych. Późniejsze remonty i modernizacje można określić jako częściowo dewaloryzujące pierwotny wystrój obiektu.

Opis

Budynek założony na rzucie zbliżonym do litery „L” składa się z korpusu głównego od strony al. Piastów oraz prostopadłego skrzydła bocznego z salą gimnastyczną od ul. Jagiellońskiej. Do sali gimnastycznej przylega aneks dobudowany w 1913 roku. Od strony al. Piastów występuje duży ryzalit oraz ganek z aneksem. Ponadto rzut wzbogacają pseudoryzality od ul. Jagiellońskiej oraz płytkie ryzality od stronty dziedzińca. Trzykondygnacyjna bryła budynku z parterową salą gimnastyczną opracowana została w sposób bardzo malowniczy. Poszczególne człony oraz ryzality nakryte zostały osobnymi dachami o różnej wysokości. Szczyty dobudówki oraz ryzalitów akcentują okazałe szczyty. Szczególnie interesujący jest duży ryzalit od al. Piastów. Nakryty dwoma osobnymi, identycznymi dachami, szczytami oraz osobną artykulacją elewacji robi wrażenie zdwojonego ryzalitu, tudzież dwóch bliźniaczych kamienic późnogotyckich. Malowniczość bryły budynku potęguje niewielki występ stylizowany na wykusz, zawieszony na piętrze przy narożniku z ul. Jagiellońską. W opracowaniu elewacji widoczny ciekawy program architektoniczny, mający symbolizować rozwój od romanizmu po gotyk zapewne jako alegoria kształcenia. Formy okazałego ganku wejściowego nawiązują wyraźnie do architektury romańskiej. Rozglifiony, pełnołukowy otwór wejściowy ozdobiono uskokami i wałkami. Cokoły obłożono ciosami granitowymi o dosyć rustykalnej fakturze, wywołującej skojarzenia do częściowo rozebranych murów romańskich, z których wyrastają górne kondygnacje nawiązujące do architektury późnogotyckiej, subtelnie wczesnorenesansowej (okna i nisze zamknięte łukami pełnymi). Elewacje zostały starannie opracowane. Okazałe szczyty akcentują, zawieszone na konsolkach, ośmioboczne słupki zwieńczone pinaklami przypominającymi nieco służki. Pomiędzy słupkami szczyt przepruto ostrołukowymi niszami oraz płycinami ozdobionymi dekoracją maswerkową. Szczególnie ekspresyjny wyraz mają wielkie nisze ścienne pod szczytami w ryzalitach od strony ul. Jagiellońskiej, które wywołują skojarzenia z architekturą sakralną. Ozdobione są wielkimi, ślepymi rozetami maswerkowymi oraz ciągiem trzech okien w formie triforium z kolumienkami. Mury zdwojonego ryzalitu, jak przy wielu budowlach z XV czy XVI w., akcentują nisze, w których umieszczono okna. W interesujący sposób rozwiązana została również najwyższa kondygnacja budynku, gdzie jednolity ciąg okien umieszczono w niszach arkadowych z kolumnami przypominającymi średniowieczne galerie. Sala gimnastyczna pod względem oprawy artystycznej tworzy osobny budynek. Podzielone parą przypór elewacje zwieńczono szczytami. Pomiędzy przyporami, w dużych ostrołukowych wnękach, umieszczono okna: w układzie triforyjnym w dolnej części, wielkie okrągłe powyżej oraz niewielkie okrągłe blendy po bokach. Dobudówkę z 1913 roku zaprojektowano natomiast jako osobny budynek, przypominający średniowieczną kamienicę. W opracowaniu architektonicznym nawiązano do rozwiązania zastosowanego przy zdwojonym ryzalicie od strony al. Piastów. Ponadto, artykulację architektoniczną elewacji całego budynku akcentują fryzy i płyciny ozdobione maswerkiem, blendy ostrołukowe lub zakończone trójliściem. Od strony al. Piastów zachował się przedogródek z ogrodzeniem oraz kutą kratą.

Wnętrza mają dwu- i półtraktowy układ z korytarzem pośrodku. W połączeniu korpusu głównego i skrzydła bocznego znajduje się reprezentacyjny hol z główną klatką schodową. Dodatkowy pion komunikacyjny zaprojektowano po stronie południowej. Hol oraz schody główne na parterze i piętrze nakryto okazałym sklepieniem krzyżowym, opartym na szerokich gurtach. Na uwagę zasługują kute, ozdobne barierki schodów głównych i bocznych w formach geometryczno-roślinnych. Zachowała się częściowo oryginalna posadzka: w ganku wejściowym przed drzwiami wejściowymi, na spocznikach schodów głównych oraz bocznych. Na korytarzu w głównej klatce schodowej od strony dziedzińca, przed wejściem do piwnicy, przetrwało pierwotne lastriko z wielokolorowego kruszywa, zaakcentowane charakterystyczną bordiurą. Wartość historyczną oraz artystyczną ma również posadzka z 1959 roku, która tworzy interesujące kolorowe wzory. Najbardziej okazałym wnętrzem jest sala gimnastyczna, nakryta drewnianym sklepieniem kolebkowym z żebrami upodobniającymi je do gotyckiego krzyżowo-żebrowego. Sklepienie oparto na drewnianych fantazyjnych wspornikach utrzymanych w formach neogotyckich. W skrzydle bocznym, na górnym piętrze usytuowana jest aula. Zachował się oryginalny drewniany strop belkowo-kasetonowy. W opracowaniu belek z dzwonami i profilami wałkowymi nawiązano do stropów występujących na terenie Pomorza w XVI w. Również w formach otworu drzwiowego w auli widać inspirację manieryzmem północnoeuropejskim z XVI w. Ponadto, wewnątrz budynku zachowało się parę oryginalnych stolarek drzwiowych. Szczególną ciekawostką jest kilka zachowanych oryginalnych ławek z 1900 roku, które obecnie stoją w holu głównym.

Oprac. Radosław Walkiewicz, OT NID w Szczecinie, sierpień 2025 r.

Bibliografia:

• Cnotka H.G., Schulen in Stettin (2), „Stettiner Biirgerbrief” 1981, s. 10-18 
• Turek-Kwiatkowska L., Oświata, nauka i kultura szczecińskaw latach 1800-1939, Uniwersytet Szczeciński, „Rozprawy i Studia”, t. 2, Szczecin 1986
• Karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa, oprac. M. Słomiński, 2009