kościół filialny pw. św. Józefa, Krzymów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

kościół filialny pw. św. Józefa

Krzymów

photo

Typowa dla regionu budowla granitowa z okresu przejściowego pomiędzy romanizmem a gotykiem, z masywem wieżowym równym szerokością korpusowi nawowemu, przebudowana w formach neogotyckich w 1872 r. Zachowany starannie wykonany detal, a we wnętrzu neogotycki strop, i wyposażenie.  

Historia

Wieś Krzymów powstała prawdopodobnie w XIII w. W 1337 r. tutejszy majątek, będący lennem rodziny von Sydow liczył 57 włók ziemi. Istniała karczma i młyn. W późniejszych czasach swoje posiadłości w Krzymowie miały rodziny von Ellingen, von Strutz, von Wedel, a także rada miejska Chojny. Kościół parafialny wymieniany jest już w 1337 r. Cztery łany ziemi należały wówczas do parafii, jedna – do kościoła.  
Kościół powstał w 2. poł. XIII w. Wzniesiono wówczas z kostki granitowej mury obwodowe świątyni z masywem wieżowym sięgającym wysokością okapu dachu. Górną część wieży budowano prawdopodobnie w XV w z mniej starannie obrobionego kamienia polnego. Około 1540 r. kościół został przejęty przez ewangelików. W 1872 r. nastąpiła gruntowna przebudowa świątyni w formach neogotyckich. Przekształcono wówczas zwieńczenie wieży przez nadbudowę szczytów i wysokiego hełmu, od wschodu dobudowano trójbocznie zamknięte prezbiterium z dwiema apsydami po bokach zbudowano nowy szczyt wschodni, powiększono okna, wnętrze nakryto ozdobnym stropem oraz wyposażono w neogotycki ołtarz i inne elementy. Kościół został poświęcony jako rzymskokatolicki pod dzisiejszym wezwaniem. Obecnie należy do parafii w Krajniku Górnym.

Opis

Kościół położony w północnej części wsi, po południowej stronie biegnącej równoleżnikowo drogi, bezpośrednio na wschód od zespołu dworskiego. W otoczeniu kościoła dawny cmentarz otoczony murem kamiennym z dwiema bramkami, w tym jedną późnogotycką z XVI w. Kościół orientowany. Wczesnogotycki, jednonawowy, z poprzecznie założonym masywem wieżowym równym szerokością nawie, z dobudowaną trójapsydialną częścią wschodnią, złożoną z trójbocznie zamkniętego prezbiterium oraz analogicznie zamkniętych aneksów bocznych. Od strony zachodniej nad korpusem nawowym góruje masyw wieżowy, zwieńczony niegdyś ostrosłupowym hełmem, z którego obecnie zachowała się dolna część. Korpus nawowy nakryty dwuspadowym dachem, prezbiterium i każdy z aneksów – osobnym dachem o pięciu połaciach.
Korpus nawowy i prezbiterium wzniesione z kostki granitowej układanej w regularnych warstwach, górna część wieży (powyżej okapu dachu korpusu) z niestarannie obrobionego kamienia polnego, obramienia okien, apsydy w części wschodniej, szczyty korpusu nawowego i wieży hełm wieży oraz gzymsy wieńczące korpusu nawowego i wieży – z cegły fabrycznej w kolorze żółtym. Dachy kryte dachówką karpiówką.
Wszystkie elewacje kościoła z wydzielonym kamiennym cokołem. W zachodniej elewacji wieży zachowany granitowy, trójuskokowy, ostrołukowo zamknięty portal głównego wejścia. Późnogotycka, górna część wieży rozczłonkowana z każdej z trzech stron parą wysokich bliźnich, ostrołukowych blend przeprutych otworami dzwonnymi. Wieża zwieńczona attyką, narożnymi sterczynami oraz trójkątnymi szczytami nad środkową partią każdej z elewacji. W południowej elewacji korpusu nawowego wczesnogotycki portal boczny o analogicznej formie jak portal główny. Okna neogotyckie, zamknięte ostrołukowo. W elewacjach bocznych korpusu dwudzielne, z ceglanym laskowaniem, w apsydzie prezbiterium i obu aneksach węższe, bez podziałów. We wnętrzu, pomiędzy nawą a prezbiterium ostrołukowa arkada łuku tęczowego. Nawa nakryta ozdobnym drewnianym stropem o kasetonowych podziałach – płaskim nad ścianami bocznymi i dwuspadowym, nieco podniesionym wzdłuż głównej osi wnętrza. Nad prezbiterium wielopolowe sklepienie żebrowe. Z elementów zabytkowego wyposażenia i wystroju zachowane neogotycki ołtarz główny oraz ornamentalne witraże w prezbiterium.

Obiekt dostępny po uprzednim zgłoszeniu do ks. proboszcza w Krajniku Górnym.

Oprac. Maciej Słomiński OT NID Szczecin, 15-02-2016 r.

Bibliografia

  • Świechowski Z., Architektura granitowa Pomorza Zachodniego w XIII w., Poznań 1950
  • Voss G., Die Kunstdenkmäler der Provinz Brandenburg, tr. VII, cz. 1., Der Kreis Königsberg Nm., Berlin 1928, s. 163-165
  • Karta zabytku architektury i budownictwa, opr. H. Wieczorkiewicz, A. Prinke, ok. 1994 r., mps w WUOZ Szczecin

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2. poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Krzymów
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. gryfiński, gmina Chojna - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy