Historia

Od XIV wieku w Karnitach znajdował się folwark, będący częścią majątku ziemskiego zakonu krzyżackiego. W roku 1470 wraz z innymi ziemiami został nadany jako dobra rycerskie Hansowi von Schӧnaich, którego potomkowie władali majątkiem przez około 300 lat. Na początku XIX wieku folwark w Karnitach nabył baron von Albedyhll. W rękach tej rodziny majątek pozostawał przez ponad sto lat. W roku 1856 wzniesiono istniejący do dziś neogotycki pałac. Obiekt ten stanął nad jeziorem Kocioł, a w jego otoczeniu powstało rozległe założenie parkowe autorstwa słynnego pruskiego projektanta ogrodów Eduarda Petzolda. Park w stylu krajobrazowym powstał na obszarze otacząjącym pałac oraz rozciągającym się na wschód i północny wschód od niego. W części południowej parku, gdzie teren wznosi się łagodnie, wytyczono ścieżki biegnące równolegle do poziomic, na różnych wysokościach. Stąd można było podziwiać rozległą łąkę z grupami zieleni wysokiej, alejkami oraz meandrującą rzeczką (lub kanałem), położoną pomiędzy zboczem a główną drogą dojazdową do pałacu, wyznaczającą północną granicę parku. Na zachodnim krańcu zbocza ścieżkom i schodom towarzyszyły murki oporowe oraz altana drzewna, lipowo-grabowa. Także tutaj wybudowano lodownię w formie budowli wykonanej wewnątrz nasypu ziemnego na skraju wzniesienia z ceglaną, neogotycką fasadą. Na szczycie wzniesienia został założony cmentarz rodowy. Na południe od cmentarza, na płaskim wyniesieniu, rozciągały się sady oddzielone od parku szpalerami grabowymi. Po drugiej wojnie światowej majątek został przejęty przez PGR w Ostródzie, a w latach 70./80. XX wieku pałac i park pełniły funkcję ośrodka wypoczynkowego. W parku wprowadzono nową infrastrukturę (chodniki, schody terenowe), na terenie dawnych sadów wzniesiono domki letniskowe. Od roku 1995 majątek jest w rękach prywatnych obecnie znajduje się tu ośrodek wypoczynkowy Hotel „Zamek Karnity”.

Opis

Park w ostatnich dziesięcioleciach nie był pielęgnowany, ulegał zarastaniu, a jego kompozycja zatarła się i jest słabo czytelna. W zachodnim skraju parku, nad brzegiem jeziora urządzono kąpielisko z dostępem do sprzętu pływającego (kajaki, rowery wodne). W dawnej lodowni urządzono winiarnię udostępnianą gościom hotelowym. Przeważająca część parku została ogrodzona i służy jako teren wypasu hodowanej tu zwierzyny leśnej. Nadal licznie występują tu drzewa niegdyś stanowiące parkowy drzewostan, takich gatunków jak lipa drobnolistna, dąb szypułkowy, jesion wyniosły, grab pospolity, buk pospolity, świerk pospolity, modrzew europejski. Spotkać można także pojedyncze okazy gatunków obcych w tym: dąb czerwony, jesion pensylwański, jodła kaukaska, daglezja zielona, sosna limba, magnolia drzewiasta. Zachowało się także wiele alej. Cmentarz rodowy, chociaż zaniedbany i zarastający, został oznakowany tabliczką informacyjną i jest łatwy do odnalezienia.

Oprac. Ewa Krasińska, OT NID w Olsztynie, 22.10.2025 r.