Historia

Młyn zbożowy ze spichlerzem zostały wzniesione w 1924 roku według projektu architekta Augusta Feddersena. Młyn wybudowano z wykorzystaniem żelbetu (także w poziomie dachu). W okresie międzywojennym była to jedna z największych inwestycji przemysłowych w Olsztynie. Inwestorem był lokalny przedsiębiorca Wronka, do którego należał także tartak przy obecnej ul. Knosały. Prace murarskie i ciesielskie wykonały lokalne firmy, specjalistyczne prace przy konstrukcji żelbetowej prowadziła firma Wayss&Freitag z Królewca. Urządzenia młyńskie poruszał prąd elektryczny. W 1931 roku młyn nabyła Warmińska Spółka Gospodarcza, zajmująca się sprzedażą produktów rolnych oraz maszyn rolniczych (w odrębnej hali, obecnie nie istnieje), które naprawiano także na miejscu. Po drugiej wojnie światowej młyn został uruchomiony już w 1945 roku. Zatrudniano tu wówczas 28 pracowników. Zdolność produkcyjna młyna wynosiła miesięcznie 375 ton (dane z 1948 roku). W młynie funkcjonowało 5 par walców, 1 para kamieni oraz 9 motorów elektrycznych. Na pierwszej i drugiej kondygnacji mieściła się walcownia i pędnia młyna zbożowego, na trzeciej i czwartej – rurkowania, na piątej – odsiewacze, natomiast na szóstej – filtrownia. Na początku lat 70. XX wieku zamontowano w budynku wyposażenie techniczne produkcji NRD oraz dostawiono dobudówkę mieszczącą biura i trafostację. W 1984 roku młyn ze spichlerzem zostały wpisane do rejestru zabytków.  Do 1987 roku właścicielem budynków były Państwowe Zakłady Zbożowe, przekształcone w latach 90. w Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe „Olpart” sp. z o.o. W budynku młyna zamontowano wówczas nową linię technologiczną. Obecnie zarówno młyn, jak i spichlerz pozostają nieużytkowane od wielu lat. 

Opis

Młyn i spichlerz zlokalizowane są przy ul. Partyzantów, w narożniku ulicy z wiaduktem drogowym, w ciągu ul. Limanowskiego. Od północy parcelę, na której posadowione są budynki ograniczają tory kolejowe. Zespół budynków składa się z trzech brył: młyna – stanowiącego dominantę, mniejszego magazynu (spichlerza) i budynku administracyjnego (parterowy, współczesny). Od tyłu do młyna przylega współczesna dobudówka z przejazdem. Młyn i spichlerz zostały wzniesione na planie wydłużonego prostokąta. Młyn to budynek pięciokondygnacyjny z użytkowym, dwupoziomowym poddaszem, podpiwniczony, przekryty dachem mansardowym krytym dachówką ceramiczną (holenderką). Fundamenty, konstrukcja szkieletowa, stropy i schody – wykonane z żelbetu (stropy piwnic wsparte na żelbetowych słupach); elewacje budynku tynkowane, zwieńczone gzymsem, w narożnikach lizeny. Przed elewacją frontową znajduje się rampa towarowa przekryta dachem krytym dachówką ceramiczną. Wewnątrz młyna, oprócz drewnianych komór zsypów i komór zbożowych w poziomie parteru, nie zachowało się historyczne wyposażenie techniczne. Spichlerz wzniesiony z cegły ceramicznej, ze ścianką kolankową w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym (tzw. pruski mur). Budynek elewacją boczną (wschodnią) połączony jest z młynem. Ryzalit elewacji frontowej zwieńczony jest szczytem schodkowym, w którym znajdują się otwory transportowe. W poziomie przyziemia – drewniane wrota. Budynek przekryty jest dachem dwuspadowym krytym dachówką ceramiczną holenderką, w którego połaci znajdują się lukarny.

Oprac. Adam Płoski, OT NID w Olsztynie, 25.08.2025 r.