Już pod koniec XVII wieku sytuacja uległa zmianie i w 1698 roku król August II dał Żydom w Sokółce przywilej, w którym potwierdzone zostały wszystkie wcześniejsze przywileje, jakie otrzymywali Żydzi w miastach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Mogli prowadzić handel zarówno na ulicy, jak i w sklepach, wytwarzać piwo oraz gorzałkę, korzystać z drzew w puszczy. Otrzymali prawo kupna placu pod szkołę i wytyczenia cmentarza. Gmina żydowska podlegała wówczas kahałowi okręgowemu w Grodnie. Społeczność żydowska szybko się rozrastała. W 1765 roku mieszkało tu 552 Żydów, a pod koniec XIX wieku, w 1897 roku, już 2824.

Opis

Cmentarz ulokowano na wzgórzu, w północno-zachodniej części Sokółki, po zachodniej stronie drogi Sokółka – Kraśniany (obecnie u zbiegu ulic Zamenhofa i Malmeda). Na początku XX wieku cmentarz otoczono kamiennym murem.

Ostatnie pochówki miały tam miejsce w 1940 roku. Od czasu drugiej wojny światowej sokólska nekropolia, jak wiele innych na Podlasiu i w całej Polsce, niszczała. Sytuację pogarszał fakt, że cmentarz nie był ogrodzony, jedynie od strony ulicy Malmeda zachowały się fragmenty kamiennego muru. Nagrobki były rozkradane, a powierzchnię zarosły gęste chaszcze. W latach 1981–1982 wykarczowano zarośla i wywieziono suche gałęzie. W 1987 roku Tomasz Wiśniewski i Andrzej Grajter przeprowadzili inwentaryzację. Na powierzchni 1,68 hektara udało im się odnaleźć 1067 nagrobków w różnym stanie zachowania. Najstarsza zidentyfikowana macewa pochodzi z 1751 roku, kolejne z 1806 i 1807 roku. Chociaż układ cmentarza uległ zatarciu, można na nim wyróżnić część starszą, gdzie znajduje się około 915 macew oraz 3 sarkofagi, oraz nowszą, XX-wieczną — z około 150 macewami i 24 sarkofagami. Dominują na nim nagrobki z granitowych głazów oraz z betonu.

W 1990 roku decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków cmentarz został wpisany na listę zabytków pod nr. A-114 z dn. 31.12.1990. Przez kolejną dekadę nekropolia jednak ponownie zaczęła zarastać roślinnością i popadła w zapomnienie.  

W 2004 roku cmentarzem zaczęli się opiekować uczniowie Gimnazjum nr 1 w Sokółce, którzy przeprowadzili na nim prace porządkowe. W 2007 roku przy wejściu zamontowano tablicę informacyjną.  

W kolejnych latach dzięki wysiłkowi miejscowych społeczników na czele z nauczycielką Ewą Krychniak jesienią 2016 roku udało się zainicjować cykliczne akcje porządkowania cmentarza. Dzięki ich pracy opanowano rozrastającą się roślinność oraz usunięto śmieci. Udało się odsłonić wiele nagrobków. Społecznicy mają w planach również sporządzenie dokumentacji cmentarza.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.