Historia

Cmentarz wojenny położony w okolicach wsi Kosiły to miejsce pochówku żołnierzy armii niemieckiej, którzy zginęli w walkach toczonych pod Rajgrodem w pierwszych miesiącach po wybuchu Wielkiej Wojny. Początek najcięższych starć należy datować na 20 października 1914 roku. Ostatecznie wojska niemieckie zostały pokonane przez armię rosyjską, ponosząc ogromne straty. Miejscami pamięci po tych wydarzeniach są też inne zachowane cmentarze wojenne w miejscowościach: Bełda, Czarna Wieś, Tama. Na terenie cmentarza znajduje się tablica informująca o walkach toczonych w okolicach Rajgrodu oraz historii samego cmentarza. Dowiadujemy się z niej, że niegdyś na teren nekropolii prowadziła drewniana brama umieszczona w przerwie wału od strony drogi (wał południowy). Mogiły o ziemnych nasypach były oznaczone drewnianymi krzyżami, rozmieszczone regularnie w pięciu rzędach. Nekropolia została zniszczona podczas wojny polsko – bolszewickiej w 1920 roku. Pod koniec lat 20. XX wieku została odbudowana, a na mogiłach ułożone betonowe płyty. Cmentarz został umieszczony na „Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej”.

Opis

Cmentarz wojenny zlokalizowany jest wśród pól, na niedużym wzniesieniu terenu, po północnej stroni drogi Kosiły - Czarna Wieś, w znacznej odległości od zabudowań wiejskich. Założony na planie prostokąta, o powierzchni 0,0769 ha, otoczony wałem ziemnym. Według dostępnych opracowań (karta cmentarza) można szacować, że w kilkudziesięciu mogiłach pochowano ok. 140 żołnierzy. Wnętrze cmentarza porasta trawa, natomiast wał pojedyncze drzewa i krzewy. Nasypu mogił są nieczytelne. Przy wale północnym znajduje się współczesny, drewniany krzyż łaciński posadowiony na betonowym cokole, przed nim granitowa tablica z inskrypcją: „CMENTARZ Z WOJNY / 1914 – 1918”. Obok, od zachodu na betonowym postumencie umieszczona jest płyta z inskrypcją „CMENTARZ ŻOŁNIERZY / NIEMIECKICH / Z OKRESU I WOJNY ŚWIATOWEJ”. Do dziś cmentarz zachował swoją charakterystyczną formę (kopiec otoczony wałem), dobrze widoczną w terenie. Tym samym posiada duże walory krajobrazowe i historyczne.

Obiekt jest dostępny.

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 12.05.2025 r.