Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Architektura
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Wyznanie
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Zespół koszar artyleryjskich, tzw. „Białe Koszary” - Zabytek.pl

galeria zdjęć obiektu zespół koszar artyleryjskich
Zobacz zdjęcie panoramiczne
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Zespół koszar artyleryjskich, tzw. „Białe Koszary”

budynek mieszkalny 1912 - 1913 Ostróda
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Ostróda, Czarnieckiego

Lokalizacja
woj. warmińsko-mazurskie, pow. ostródzki, gm. Ostróda (gm. miejska)

Jeden z najciekawszych pod względem architektonicznym zespołów koszarowych w województwie warmińsko - mazurskim.

Historia

Decyzję o budowie nowych koszar w Ostródzie podjęto w 1909 roku. Stare koszary (od ceglanych elewacji budynków obecnie zwane „Koszarami Czerwonymi”) wzniesiono w latach 90. XIX wieku. Zespół koszarowy budowano w latach 1912-1913. Projekt przypisywany jest architektowi Fritzowi Heitmannowi z Królewca. Generalnym wykonawcą prac była lokalna firma budowlana W. Krupski. W koszarach ulokowano 3. Wschodniopruski Pułk Artylerii Polowej nr 79. Następnie koszary od miasta przejęło państwo. Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, w związku z koniecznością zmniejszenia przez Niemcy liczebności wojska, koszary zaadaptowano do funkcji cywilnych (m.in.: szkoły, urząd skarbowy). W 1927 roku część koszar ponownie zajęło wojsko (Pułk Kawalerii nr 2), a w 1939 roku ostatecznie zajęło je w całości (jednostki przeciwpancerne i kawaleria). Koszarom nadano wówczas imię Fryderyka Wilhelma von Berga (niem. Bergkasserne).

Po zakończeniu drugiej wojny światowej w 1945 roku koszary uległy nieznacznym zniszczeniom w okresie użytkowania przez Armię Czerwoną. Po przejęciu zespołu przez Wojsko Polskie mieściło się tu Centrum Wyszkolenia Wojsk Ochrony Pogranicza (do 1951 roku). Następnie stacjonowały tu jednostki artylerii oraz batalion czołgów. Wówczas w specjalnie przystosowanych budynkach z basenami (d. wozownie) odbywały się podwodne szkolenia załóg czołgowych. W koszarach stacjonowały także jednostki Zabezpieczenia Sztabu Generalnego, a po nich Batalion Zaopatrzenia im. Gen. Stanisława Fiszera, który opuścił koszary w 2001 roku. W 2002 roku zespół koszar został wpisany do rejestru zabytków. W obrębie wyznaczonych granic ochrony konserwatorskiej istniały wówczas również budynki współczesne. Budynki koszarowe przejął następnie samorząd oraz osoby prywatne. Obecnie, po remoncie i adaptacji, w części budynków mieszczą się siedziby urzędów powiatowych, prokuratura, stowarzyszenia oraz zakłady produkcyjne i sklepy. Jeden budynek zajmuje wojsko. W obrębie zabytkowego zespołu wzniesiono również kolejne budynki współczesne, w tym na jednym z dziedzińców sklep wielkopowierzchniowy.

Opis

Zespół koszar znajduje się w południowej części miasta, w kwartale wytyczonym przez ulice: Czarnieckiego (od wschodu), Jagiełły (od południa), Pieniężnego (od zachodu) i Kościuszki (od północy). Koszary zajmują w większości ogrodzony teren o powierzchni ok. 10 ha. Brama główna prowadzi od strony wschodniej. W południowo-wschodnim narożniku zespołu znajduje się budynek dawnego kasyna wojskowego (ul. Czarnieckiego 30). Jako jedyny w zespole koszar posiada ceglane elewacje. Główną osią kompozycyjną zespołu jest aleja biegnąca prostopadle do ul. Czarneckiego, dzieląca koszary na dwie części – południową i północną (ob. ul. Jana III Sobieskiego). Po jej obu stronach wzniesiono symetrycznie najważniejsze obiekty koszarowe i założono dwa place. Wśród budynków koszarowych znajdują się m.in. dawne koszarowce, kantyna, stołówka, magazyny, warsztaty i rusznikarnie, stajnie z ujeżdżalniami, wartownie, budynki dowództwa i inne, w tym mieszkania oficerów. Budynki zróżnicowane kubaturowo, o rozbudowanych planach i rozczłonowanych bryłach, przekryte różnorodnymi dachami: mansardowymi (największe koszarowce), dwu- i czterospadowymi, namiotowymi (wartownia) oraz naczółkowymi; wszystkie kryte dachówką ceramiczną karpiówką. Elewacje budynków tynkowane o zróżnicowanych formach dekoracyjnych. Część budynków wzniesiona według analogicznych projektów. Wewnątrz budynków zachowały się m.in.: historyczne posadzki, schody granitowe i żelbetowe z ozdobnymi poręczami (kute, drewniane). Wewnątrz stajni, w zachodniej części zespołu, zachowały się kolumny spierające stropy oraz żłoby. Stajnie te (bliźniacze, wzniesione na planie podkowy, składające się z trzech skrzydeł) połączone są obecnie współczesnym budynkiem sali gimnastycznej. W obrębie koszar istnieją także nasadzenia zieleni. Po wpisie do rejestru zabytków rozebrano ogrodzenie otaczające kompleks koszarowy od strony ul. Pieniężnego i Jagiełły oraz jeden ze współczesnych budynków w południowo-wschodniej części zespołu. Wprowadzono także nową zabudowę (sklep we wschodniej części koszar) oraz ogrodzenia. Część obiektów dawnych koszar pozostaje obecnie nieużytkowana, m.in. stajnie w północnej części zespołu.

Oprac. Adam Płoski, OT NID w Olsztynie, 18.08.2025 r.

Rodzaj: budynek mieszkalny

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_28_ZE.47399, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_28_ZE.22138

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz dokumentację zabytku

1 dokument

Zobacz powiązane zabytki

10 obiektów

10 Pokaż wszystkie

Zobacz także w najbliższej okolicy

10 obiektów

10 Pokaż wszystkie