Historia

Lokacja Krapkowic na prawie magdeburskim nastąpiła w 1275 lub w 1284 roku. Założenie miasta przypisuje się księciu Władysławowi opolskiemu. Pierwsze wzmianki źródłowe o murach miejskich pochodzą co prawda dopiero z 1384 roku, niemniej zostały one wzniesione zapewne nieco wcześniej, na ostatnim etapie procesu lokacji miasta. W pierścieniu fortyfikacji zaplanowane zostały dwie bramy zwane Odrzańską i Górną, które wymurowano z kamienia łamanego (lokalny wapień) na zaprawie wapiennej. Przeciętna grubość murów wynosiła ok. 1,5 m, z kolei wysokość do poziomu ganku bojowego liczyła ok. 5,4 m. Kolejne stulecia przyniosły ze sobą przekształcenia i przebudowy murów wynikające m. in. ze zniszczeń jakie przyniosły ze sobą wojny husyckie oraz wojna trzydziestoletnia. Wieża Bramy Górnej zwanej również Głogówecką lub Prudnicką, została przebudowana ok. 1580 roku zyskując w tym czasie renesansową w formie attykę. Rozwój sztuki wojennej, a w szczególności artylerii, wpłynął na sukcesywną utratę walorów obronnych średniowiecznych fortyfikacji. W ślad za rozwojem sztuki wojennej szły również decyzje polityczne. W ramach szeroko zakrojonych reform państwa pruskiego, w pierwszych latach XIX w. ogłoszono ordynację o miastach (Stadteordnung). Zapisy ordynacji dawały przyzwolenie na rozbiórkę murów miejskich i tym samym na uwolnienie rozwoju miast skrępowanych średniowiecznymi gorsetami. Do rozbiórki fortyfikacji przystąpiono także w Krapkowicach. Prowadzono je sukcesywnie. W 1826 roku wyburzono Bramę Odrzańską. Bramę Górną rozebrano w 1838 roku, pozostawiając jedynie wieżę. Co ciekawe obiekt należał w tym czasie do rodziny Tesche. Dwa lata później rozpoczęto trwający 20 lat proces niwelacji fosy miejskiej. W tym czasie rozbiórce uległy dwie kolejne bramy tj. Kozielska i Opolska. Rozbiórka dalszych odcinków murów miejskich prowadzona była w latach 1893-1894. Do dziś zachowały się jedynie mury po zachodniej stronie średniowiecznego miasta, w ciągu których znajduje się Wieża Bramy Górnej, a także niewielki fragment murów w narożniku północno-wschodnim.

Opis

Wieża Bramy Górnej to obiekt założony na planie prostokąta, trójkondygnacyjny, nakryty stropodachem osłoniętym attyką. Obecnie na poziomie stropodachu znajduje się platforma widokowa. Budowlę, murowaną z kamienia łamanego na zaprawie wapiennej, pozostawiono nieotynkowaną. Tynk położono na attykę murowaną z cegły ceramicznej i piaskowca. Podziały na kondygnacje wykonane zostały za pomocą żelbetowych stropów, podobnie jak stropodach. Z żelbetu wykonane są także schody. W elewacji wschodniej znajduje się zamknięty prosto otwór wejściowy, w którym osadzona jest dwuskrzydłowa brama z centralnym otworem drzwiowym. Powyżej prostego gzymsu oddzielającego pierwszą od drugiej kondygnacji, znajduje się otwór zamknięty łukiem pełnym. W wyższych kondygnacjach z kolei widoczne są niewielkie prostokątne okienka. Wieża zwieńczona jest profilowanym gzymsem, ponad którym znajduje się wysoka attyka, z pasem fryzu arkadkowego z otworami kluczowymi w polach oraz grzebieniem ze sterczyn i szczycików, które ujęte są wolutami i spływami.

Oprac. Grzegorz Naumowicz, OT w Opolu, marzec 2025 r.