Historia

Kamienica Jagielczykowska na ul. Sławkowskiej 28 w Krakowie jest pierwszym, wzniesionym po 1367 roku jednotraktowym budynkiem murowanym. W XVI wieku kamienice rozbudowano o trakt tylny oraz wyprowadzono trakt środkowy. Budynek wielokrotnie zmieniał właścicieli. Stanowił własność m.in. szewca Pawła Okrasy (od ok. 1598 do ok. 1618 roku), a następnie (przed 1623 rokiem) wszedł w posiadanie karczmarza i mieszczanina krakowskiego Błażeja Jagielczyka oraz jego późniejszych sukcesorów i stąd, do 1757 rok, określany był powszechnie jako Kamienica Jagielczykowska. W XVIII wieku obiekt stał opustoszały i zrujnowany. Z czasem przeprowadzono wiele przebudów i remontów. W latach 60. XVIII wieku przeszedł na własność mieszczańskiej rodziny Hertlów. Po 1760 roku wydzielono przechód w osi południowej traktu tylnego. W latach około 1777-1780 stał się własnością krawca Józefa Przybylskiego. Kolejne remonty przeprowadzono około 1817 roku, i wówczas nastąpiła częściowa przebudowa budynku – ściany drewniane zastąpiono murowanymi, zachowując jednak dawny układ. W latach 1817-1835 kamienica przeszła na własność Marianny z Bielawskich i Mikołaja Hoszowskich, a następnie Alojzego Filipowicza (1835-1856). Od 1860 roku kamienica była w posiadaniu fundacji stypendialnej jego nazwiska, zarządzana przez ówczesną Akademię Krakowską. Po 1906 roku budynek sprzedano Towarzystwu Wzajemnej Pomocy Rękodzielników i Przemysłowców w Krakowie. Późniejsze, przeprowadzone już gruntowne przebudowy i próby zmodernizowania obiektu doprowadziły do niemal całkowitej utraty zabytkowego wystroju. W 1901 roku nabudowano pod kierunkiem Jana Meyera drugie piętro, a w 1932 roku trzecie piętro według projektu Henryka Krakowskiego.

Opis

Kamienica Jagielczykowska na ul. Sławkowskiej 28 w Krakowie to trzypiętrowy, trzytraktowy w piwnicach i na parterze, a czterotraktowy na piętrach, budynek nakryty dachem dwuspadowym. W piwnicach, w znajdującej się w północno-zachodniej komorze zachowane ceglane sklepienie kolebkowe z 1780 roku. Nad parterem z sienią przelotową od południa zachowało się sklepienie kolebkowe z XVIII/XIX wieku. W ścianie frontowej południowej sieni umieszczone są wnęki zamknięte łukami odcinkowymi, mieszczące się na kamiennych, żłobkowanych wspornikach. W pomieszczeniach na parterze sufity i stropy Kleina (płaskie). Kamienne schody w budynku mają konstrukcję wspornikową (z parteru trzybiegowe, wyżej dwubiegowe), ze spocznikami i metalową balustradą, oświetlone świetlikiem z początku XX. wieku. W sieni i na podestach klatki schodowej zachowane są barwne posadzki ceramiczne z około 1901 roku. Historyzująca fasada budynku posiada elementy neobaroku. Tynkowana, trzypiętrowa i trójosiowa, pokryta jest pseudoboniowaniem do wysokości trzeciego piętra. Nad parterem zamieszczono gzyms profilowany, a nad drugim piętrem pierwotnie wieńczący, później przebudowany, gzyms na kostkowych konsolkach. Obecnie gzyms wieńczący znajduje się nad trzecim piętrem. Na parterze trzy otwory zamknięto lukiem półkolistym, z wydzielonym cokołem i klińcem w kluczu. Na piętrach prostokątne okna osadzono w obramieniach z tynku. Okna na pierwszym piętrze z trójkątnymi przyczółkami na konsolkach, na drugim piętrze z gzymsami parapetowymi, uszakami i motywem muszli w kluczu, a na trzecim piętrze w prostych obramieniach. Pomiędzy oknami na trzecim piętrze znajdują się dwie, polichromowane tarcze o ozdobnym wykroju. Na pierwszej z nich zwidnieje godło z napisem: „Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Rzemieślniczej”, a na drugim – stworzone według projektu Jana Matejki godło cechu krawców. Do sieni budynku prowadzi dwuskrzydłowa brama wejściowa z półkolistym nadświetlem z początku XX wieku.

Oprac. Sylwia Janiarczyk, OT NID w Krakowie, 29.03.2024 r.