kościół filialny pw. Podwyższenia Krzyża, Kartno
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół filialny pw. Podwyższenia Krzyża

Kartno

photo

Typowa dla regionu budowla granitowa z okresu przejściowego pomiędzy romanizmem a gotykiem, pierwotnie salowa, bez apsydy. Zachowany oryginalny starannie wykonany detal (portal).

Historia

Wieś Kartno wchodziła w XIII w. w skład dóbr opactwa cysterskiego w Kołbaczu. Tutejszy kościół w Kartnie powstał w XIII w., o czym świadczy technika budowy – mur wzniesiony z regularnych kwader kamiennych. Pierwotnie był budowlą salową, prosto zamkniętą od wschodu – świadczy o tym zamurowane okno nad apsydą, którą dobudowano jeszcze w XIII lub w 1. połowie XIV w. W wyniku reformacji, około 1535 r. kościół przejęty został przez ewangelików. Wraz z kasatą klasztoru cystersów, wieś weszła w skład domeny kołbackiej, do której dzierżawców należało prawo patronatu nad kościołem. W XVIII w. dobudowano drewnianą wieżę od zachodu z hełmem o barokowych formach. W XIX w. przekształcono (prawdopodobnie powiększono) okna nawy, nadając im formę neoromańską. W 1945 r. kościół uległ zniszczeniu na skutek działań wojennych. Spalona została wieża, pozostały mury obwodowe wraz ze szczytami i apsydą. W 1974 r. ruina została przekazana parafii rzymskokatolickiej. W latach 1981-1984 kościół został poświęcony 4 listopada 1984 r. pod obecnym wezwaniem. Od 1985 r. należy do Parafii Rzymskokatolickiej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gardnie.  

Opis

Kościół położony w centrum wsi, na nawsiu, w obrębie dawnego cmentarza otoczonego murem kamiennym. Orientowany, o formach przejściowych pomiędzy romanizmem a gotykiem. Jednonawowy, na rzucie prostokąta z półkolistą apsydą od wschodu. Korpus nawowy nakryty stromym dachem dwuspadowym, apsyda – dachem w kształcie połowy stożka.
Ściany korpusu nawowego i apsydy wzniesione z kostki granitowej układanej w regularnych warstwach (czternastu w ścianach nawy), wyrównywanych okrzeskami kamiennymi, szczyty z kamienia polnego – w szczycie wschodnim układanego w dość regularnych warstwach, w szycie zachodnim w wątku całkowicie nieregularnym (widocznym w polach blend), łączonym z cegłą. Ościeża okien nawy – z cegły fabrycznej, okien apsydy kamienno-ceglane. Dach korpusu kryty blachą imitującą dachówkę, apsyda – dachówka karpiówką. Elewacje korpusu nawowego i apsydy z wydzielonym cokołem. Zachowane dwa wczesnogotyckie kamienne, zamknięte ostrołukowo portale – w elewacji zachodniej główny o trójuskokowych ościeżach, w elewacji północnej boczny, dwuuskokowy. Okna korpusu nawowego neoromańskie z XIX w., duże, zamknięte łukiem pełnym. Trzy niewielkie okna apsydy późnoromańskie (?), zamknięte półkoliście, głęboko osadzone, o oryginalnych, starannie obrobionych zewnętrznych krawędziach ościeży, wykonanych z ciosów granitowych, oraz ceglanych obokniach. Gotycki szczyt zachodni podzielony siedmioma ostrołukowymi blendami o ceglanych obramieniach, szczyt wschodni – bez podziałów, z widocznym nad dachem apsydy reliktem ceglanych ościeży zamurowanego dużego, gotyckiego okna zamkniętego ostrołukowo.
Salowe wnętrze z półkoliście zamkniętą, konchowo sklepiona apsydą, nakryte nowym podwieszonym stropem o przekroju trapezu. Nad apsydą, w partii szczytu widoczne odkrywki ościeży wspomnianego wyżej gotyckiego okna. Przy ścianie zachodniej współczesny drewniany chór muzyczny.

Obiekt dostępny po uprzednim zgłoszeniu do ks. proboszcza w Gardnie, gm. Gryfino

Oprac. Maciej Słomiński OT NID Szczecin, 25-01-2018 r.

Bibliografia

  • Lemcke H, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungzbezirks Stettin, H. VI, Stettin 1902, s. 288
  • Świechowski Z., Architektura granitowa Pomorza Zachodniego w XIII w., Poznań 1950, s.
  • Karta zabytku architektury i budownictwa, opr. T. Wolender, 1994 r., mps w WUOZ Szczecin

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2. poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kartno
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. gryfiński, gmina Stare Czarnowo
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy