Historia

Miejscowość Prosna to dawna osada pruska o nazwie Prassen. Lokowana na prawie chełmińskim w roku 1376, w roku 1484 stała się własnością rodziny Eulenbergów, a wkrótce także główną siedzibą rodu, w którego rękach pozostała do zakończenia drugiej wojny światowej. Pierwszy pałac zbudowano w 1547 roku, przebudowano w duchu baroku w latach 1610-1620 i rozbudowano w 1667 roku. W XIX wieku nadano mu nową formę w stylu neogotyku angielskiego, ta ostatnia przebudowa trwała od 1860 do 1875 roku. Na przełomie XVIII i XIX wieku powstał park krajobrazowy towarzyszący pałacowi. Po drugiej wojnie światowej majątek znalazł się w administracji Państwowych Gospodarstw Rolnych. W pałacu urządzono między innymi świetlicę, klub PGR, stacjonowały tu także młodzieżowe hufce Służby Polsce. Nieremontowany budynek z biegiem czasu niszczał i stopniowo popadał w ruinę. Pod koniec XX wieku majątek stał się własnością prywatną. Nowy właściciel nie podjął się remontu pałacu i obecnie stanowi on ruinę, a o jego dawnej świetności świadczą szczątkowo zachowane elementy detalu architektonicznego.

Opis

Wieś Prosna położona jest ok. 15 km na wschód od Bartoszyc. Pałac w Prośnie posiadał niezwykle ozdobną formę w stylu gotyku angielskiego. Posadowiony na rzucie o kształcie litery „L”, murowany z cegły, podpiwniczony. Bryła pałacu, niegdyś zdobiona bogatym detalem architektonicznym, zróżnicowana pod względem wysokości i wzbogacona wierzą widokową, dziś znajduje się w stanie ruiny. Wieża usytuowana była w narożu, zwieńczona galeryjką arkadową, przykryta dachem czterospadowym, pokrytym łupkiem. Do wieży przylegała cylindryczna pseudobaszta, na której znajdował się zegar, dobrze widoczny z podwórza folwarcznego. Ryzality, szczyty, zwieńczenia portali ze sterczynami w narożach również kryte były łupkiem kamiennym. Pozostałe części pałacu kryte były dachami dwuspadowymi z dachówką ceramiczną. Elewacje były obłożone cegłą klinkierową oraz ozdobione detalem architektonicznym ze sztucznego kamienia. Ślady dawnej świetności pałacu odnaleźć można w postaci częściowo zachowanych maswerków, detalu architektonicznego ze sztucznego kamienia oraz wieży widokowej i baszty.

Oprac. Ewa Krasińska, OT NID w Olsztynie, 14.11.2025 r.