Historia

Nowa Kościelnica (Neu Muensterberg) to żuławska wieś lokowana w 1352 roku na prawie chełmińskim przez wielkiego mistrza krzyżackiego Winricha von Kniprode. W 1820 roku liczyła 500 mieszkańców, w tym 106 menonitów. Dom nr 50-51 wzniesiono w 1840 roku dla menonickiej rodziny Wilhelma Klaassena (Classena). W późniejszym okresie należał do rodziny Dyck, a od czasów powojennych jest zamieszkiwany przez dwie rodziny.

Opis

Obiekt usytuowany jest w północno-wschodniej części wsi, po wschodniej stronie głównej drogi wiejskiej. Ustawiony jest względem niej kalenicowo, z podcieniem zwróconym w kierunku północno-zachodnim. Dom stanowił pierwotnie element dużej zagrody, której układ powtarzają zachowane do dziś budynki. Zabytek jest przykładem tradycyjnego budownictwa żuławskiego, a w jego detalu architektonicznym czytelne są inspiracje klasycyzmem. Obiekt wzniesiono na rzucie prostokąta. Jest parterowy, częściowo podpiwniczony, z wysokim dachem dwuspadowym kryjącym dwie kondygnacje. Na osi ściany frontowej znajduje się piętrowy podcień wsparty na sześciu słupach czołowych i czterech bocznych. Kalenica dachu podcienia jest prostopadła do kalenicy budynku i znajduje się na tej samej wysokości. Przyziemie (ściany zewnętrzne i wewnętrzne) jest drewniane, wzniesione w konstrukcji wieńcowej na kamienno-ceglanej podmurówce. Ściany piętra nad podcieniem oraz ściany poddasza wykonano w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym. Stropy są drewniane, nad piwnicą ceramiczne. Więźba dachowa jest drewniana, jętkowa (dwa poziomy jętek), a dach kryty dachówką holenderką. Elewacja frontowa jest symetryczna, siedmioosiowa. Trzy osie środkowe wraz z wejściem głównym objęte są podcieniem. Narożniki ścian ujęto deskowaniem w formie pilastrów, ściany szczytów poddasza oszalowano wzdłużnie, a elewacje podcienia wyróżniają się ciemną konstrukcją kratownicową z bielonym wypełnieniem pól. Kolumnowe podpory ustawiono na wysokich, murowanych cokołach. Ich głowice stylizowano na kapitele kompozytowe, a pomiędzy nimi zastosowano motyw festonowo podwieszonych draperii. Tradycyjna stolarka okienna zachowała się jedynie w partii poddasza i na piętrze podcienia (okna krosnowe, dwudzielne, czteropoziomowe). Okna w przyziemiu wyposażono w okiennice. Drzwi frontowe, osadzone w szerokim ościeżu, są płycinowe i zdobione późnoklasycystyczną dekoracją. W nadprożu znajduje się tabliczka z wyrytym napisem: WILHELM KLAASSEN BAUHERR 1840. Układ wnętrza jest trójtraktowy i trójpasmowy, z sienią na osi podcienia. Po jej prawej i lewej stronie, w trakcie frontowym, znajdują się odpowiednio mała i wielka izba. We wnętrzu zachowały się częściowo stolarka drzwiowa, fragmenty dekoracji malarskiej ścian (fryz w izbie nad podcieniem), szafa ścienna z inskrypcją z 1841 roku oraz kamienna posadzka piwnicy.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 13.08.2025 r.

Dom prywatny. Obiekt dostępny z zewnątrz.