Kamienica - Zabytek.pl
Adres
Rajgród, Warszawska 20
Lokalizacja
woj. podlaskie,
pow. grajewski,
gm. Rajgród - miasto
Historia
Plac przy ulicy Warszawskiej 20 w Rajgrodzie nabył Aleksander Nawrocki w 1900 roku. Nie zachował się akt notarialny, jednak w Skorowidzu aktów notarialnych notariusza Franciszka Zalewskiego ze Szczuczyna znajdujemy informację o zakupie nieruchomości przez Aleksandra Józefa Nawrockiego. Pewne światło na „Spuściznę po Aleksandrze Nawrockim” znajdujemy w cyklu artykułów autorstwa Józefa Golubiewskiego s. Jadwigi z Nawrockich, wnuka Aleksandra i Łucji Nawrockich publikowanych na łamach Ech Rajgrodzkich w 1992 roku: „Nawrocki po kilkunastu latach, w 1900 roku, stawia duży, murowany, piętrowy dom. Zakłada tu księgarnię, restaurację, stolarnię, w podwórzu buduje piekarnię i skład narzędzi rolniczych, na placu zakłada sad. (…) Księgarnia. Sprowadza książki religijne, prenumeruje katolickie gazety „Zorza”, „Gazeta świąteczna”. Sprzedaje książki Sienkiewicza, Prusa, Konopnickiej, Orzeszkowej. Zaufanym osobom dostarczał nielegalne pisma, śpiewniki. Sprowadza utwory muzyczne Straussów, Lehara. Księgarnia Nawrockiego szerzyła oświatę, zarządzała wtedy domem kultury, podtrzymywała ducha polskiego”. Jak pisał Józef Gołubiewski o majątku Nawrockich „Restauracja, karczma w owych czasach miała charakter hotelu. Tu podróżni mogli znaleźć nocleg, postój dla koni, obrok, siano. Komunikacja była konna. Do Rajgrodu przyjeżdżali kupcy zagraniczni z Prus, z Rosji. (…) Stolarnia. Na piętrze domu zakłada Nawrocki stolarnię. Wyrób trumien, krzyży cmentarnych, stołków, stołów. (…) Skład narzędzi rolniczych. Sprowadzał nowoczesne narzędzia rolnicze. Zamiast sochy były pługi, zamiast drewnianej brony- żelazne brony, sprężynówki. Lepsze, skuteczniejsze narzędzia rolnicze ułatwiały ciężką pracę rolników. Dzięki Nawrockiemu podnosiła się kultura rolna. (…) Sad. Nawrocki na placu zakłada wzorcowy, piękny sad. Sprowadza z Warszawy szczepy, cenne odmiany jabłoni, grusz, wiśni, czereśni, śliw. Przez sad biegła dróżka, wysadzana porzeczkami, malinami, różami. Piękna altanka. Za sadem łączka, przepływa przez nią strumień, nad nim mostek, dalej staw. Sad wyglądał jak raj w Rajgrodzie. Służył za wzór dla dworów, plebanii, dla amatorów sadownictwa. Nawrocki szerzył kulturę ogrodniczą. Sprowadzał nasiona kwiatów, warzyw”.
Nawroccy mieli pięć córek i pięciu synów, którzy zdobili wykształcenie. Aleksander Nawrocki zmarł w 1920 roku, jego żona Aleksandra Łucja w 1933 roku. Podczas II wojny światowej, a dokładnie 12 stycznia 1945 roku miało miejsce bombardowanie Rajgrodu. Zginęło wówczas około 30 mieszkańców, zniszczeniu uległo wiele domów i budynków gospodarczych. Kamienica Nawrockich uniknęła zniszczenia. W latach 50. XX wieku, obiekt ze względu na solidną konstrukcję został przewidziany na schron dla ludności Rajgrodu, na wypadek skażeń radioaktywnych.
W rękach spadkobierców Nawrockich kamienica znajdowała się do 1978 roku, kiedy została przejęta przez Urząd Miasta. Na parterze od ulicy mieściło się wejście główne, a także zakład fryzjerski pani Kuklińskiej oraz sklep spożywczy GS. Na piętrze były mieszkania. Jedno z nich zajmowała Anna Nawrocka z dziećmi. Po 1978 roku nastąpiła adaptacja kamienicy na potrzeby Miejskiego Domu Kultury. Jego otwarcie miało miejsce w 1990 roku. Adaptacja wiązała się ze znaczą przebudową wnętrz obiektu. W dachu zlokalizowano dziewięć lukarn, które miały doświetlać zaadaptowane do potrzeb domu kultury poddasze. Od strony podwórza wykonano przybudówkę mieszczącą urządzenia do projekcji filmów. W budynku ulokowano bibliotekę, siedzibę znalazło Towarzystwo Miłośników Rajgrodu. Dom Kultury funkcjonował tu do końca 2003 roku, kiedy to zgodnie z wyrokiem sądu spadkobierczynie uzyskały zwrot rodzinnej nieruchomości. Od tego czasu obiekt pozostaje nieużytkowany. Przez pewien czas w 2007 roku w piwnicy mieścił się lokal gastronomiczny. Dziś obiekt jest nieużytkowany.
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, elewacja frontowa, widok od północy, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka -
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok od wschodu na południową pierzeję ulicy Warszawskiej, grudzień 2020 r., fot. Iwona Górska
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok od północy, grudzień 2020 r., fot. Joanna Kotyńska Stetkiewicz
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok na elewację tylną od południowego wschodu, grudzień 2020 r., fot. Joanna Kotyńska Stetkiewicz
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok na elewacje tylną od południa, grudzień 2020 r., fot. Joanna Kotyńska Stetkiewicz
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, taras przy elewacji tylnej, widok od południowego zachodu, grudzień 2020 r., fot. Joanna Kotyńska Stetkiewicz
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok od zachodu na południowa pierzeję ulicy Warszawskiej, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok od północnego wschodu, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, widok od wschodu, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, przejazd bramny, widok sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, elewacja tylna, widok od południowego wschodu, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, fragment elewacji frontowej, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
-
Rajgród, ul. Warszawska 20, kamienica, balkon w elewacji frontowej, sierpień 2026 r., fot. Katarzyna Niedźwiecka
Opis
Kamienica usytuowana jest w południowej pierzei ulicy Warszawskiej, ustawiona do niej kalenicowo, frontem zwrócona w kierunku północnym. Od wschodu przylega do niej piętrowy budynek z przejazdem bramnym, zakończonym łukiem pełnym, z oknem od frontu i podwórza, przykryty dwuspadowym dachem. Od zachodu do ściany szczytowej dostawiony jest dwupiętrowy budynek mieszkalny. Kamienica zbudowana została z dwubarwnej cegły, posadowiona na kamiennych fundamentach. Dwukondygnacyjna od strony ulicy, z użytkowym poddaszem, trójkondygnacyjna (związana ze spadkiem terenu) – od strony podwórza, przykryta dwuspadowym dachem, krytym dachówką. Elewacja frontowa jest siedmioosiowa, niesymetryczna, z trzema otworami wejściowymi z dwuskrzydłowymi drzwiami na parterze i jednym balkonem na piętrze. Na pozostałych osiach okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem. Otwory okienne ujęte od dołu gzymsem z ceglanym podokiennikiem w formie arkadkowych wsporników. Natomiast górą okna zamknięte są łukiem płaskim z klińców i klucza wyodrębnionego czerwoną cegłą. Kondygnacje wydzielone gzymsem kordonowym z fryzem z ukośnie ułożonych cegieł. Elewacja zwieńczona profilowanym, ceglanym gzymsem koronującym z motywem kostkowym. Po 1987 roku w połaci dachowej umieszczono cztery lukarny z czterokwaterowymi oknami w tynkowanych ściankach, zwieńczonych dwuspadowo. Elewacja tylna jest sześcioosiowa, niesymetryczna, trójkondygnacyjna, przepruta otworami okiennymi i drzwiowymi zamkniętymi ceglanymi łukami odcinkowymi. Okna są wielokwaterowe, dwuskrzydłowe z dwudzielnym nadślemieniem. Wyższe kondygnacje wydzielone są prostym gzymsem kordonowym. Elewacje wieńczy profilowany, tynkowany gzyms koronujący. W połaci dachu znajduje się pięć lukarn. W przyziemiu użytkowe piwnice z kolebkowym sklepieniem. Z prawej strony do elewacji przylega przybudówka z tarasem umieszczonym na wysokości drugiej kondygnacji. Od wschodu znajdują się schody dwubiegowe wiodące na taras, ujęte żelazną, ażurową barierką z motywem esownic.
Kamienica znajduje sią na prywatnej działce. Jest dostępna z zewnątrz.
Oprac. Iwona Górska, Joanna Kotyńska-Stetkiewicz, Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku, 07.09.2026 r.
Rodzaj: kamienica
Materiał budowy:
ceglane
Styl obiektu: klasycystyczny
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_20_BK.60283, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_20_BK.196689
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica)
RajgródWarszawska 32dom (kamienica)
10Pokaż wszystkie