Historia

Dwór został zbudowany prawdopodobnie w latach 70. XVIII wieku przez Stanisława Rembielińskiego. Wzniesiony w miejscu drewnianego, murowany budynek był pierwszym w mieście murowanym obiektem. Około 1784 roku nowym właścicielem został Rajmund Rembieliński, syn Stanisława. W 2. ćw. XIX wieku, według projektu architekta Henryka Marconiego dokonał on istotnej przebudowy rezydencji. Po śmierci Rajmunda, kolejnym dziedzicem na Jedwabnem został jego syn Eugeniusz. W 1909 roku majątek w drodze sprzedaży trafił w posiadanie Aleksandry Henryki i Zdzisława Marcinkowskich. W czasie walk niemiecko-rosyjskich podczas I wojny światowej Jedwabne znalazło się na linii frontu. Zniszczenia były znaczne i przerosły możliwości finansowe Marcinkowskich do podjęcia trudu sanacji. W 1918 roku majątek został ponownie sprzedany Helenie i Henrykowi Prusom. Oni to, ostatni właściciele, aby pozyskać fundusze na prace remontowe zdecydowali się na parcelację gruntów. Dwór został przebudowany kolejny raz przez Helenę Prus. Podczas II wojny światowej dobrami administrowali okupanci, do czerwca 1941 roku Sowieci, później niemieckie władze okupacyjne. W 1945 roku siedzibę miała tam Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. W 1959 roku, po gruntownym remoncie z całkowitą przebudową wnętrz, dwór został zaadaptowany na obiekt użyteczności publicznej (kino, dom kultury, biblioteka, później także w części pomieszczeń komisariat policji). Kapitalny remont przeprowadzono w 1986 roku oraz 2024/2025 (w trakcie).

Opis

Dwór jest zwrócony frontem na wschód. Jest murowany z cegły i otynkowany. Został wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, z przybudówką od strony północnej. Jest to budynek parterowy, posadowiony na wysokim cokole, podpiwniczony. Wszystkie elewacje są pokryte delikatnym boniowaniem. Od frontu znajduje się czterokolumnowy portyk przed lekko zaznaczonym trójosiowym ryzalitem, podtrzymujący taras z żeliwną balustradą, nad którym umieszczono facjatę. W facjacie znajduje się duży otwór okienny sklepiony łukiem pełnym. Podobna facjata z półkoliście zamkniętym oknem, ale zwieńczona architrawem, znajduje się w elewacji ogrodowej. Układ wnętrz jest dwutraktowy, przekształcony. W przybudówce od frontu znajdują się dwie niewielkie nisze. Elewacja ogrodowa-zachodnia: niesymetryczna, otwory okienne prostokątne rozmieszczone nieregularnie. Przed elewacją obszerny taras otoczony żeliwną balustradą. Dach nad korpusem głównym jest naczółkowy, z lukarną od wschodu, pokryty blachą. Nad przybudówką dwa dwuspadowe dachy ustawione do siebie równolegle, z dwoma szczytami, również pokryte blachą.

Obiekt dostępny z zewnątrz i w godzinach pracy instytucji tam funkcjonujących.

Oprac. Iwona Górska, dr Grzegorz Ryżewski, Oddział Terenowy w Białymstoku, 03.06.2025 r.