Miejsce, gdzie wznosi się obecnie murowany kościół o wybitnych naturalnych cechach obronnych położone na kulminacji stromego wzgórza i otoczone fortyfikacjami ziemnymi wykorzystywane było od końca XVI w. do schyłku XVII stulecia przez lokalną społeczność jako tzw. warownia chłopska.

Historia obiektu

Murowany kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny został wzniesiony w stylu późnego baroku w latach 1727-1739 na miejscu starszej drewnianej świątyni pod tym samym wezwaniem, która pochodziła jeszcze z ostatniej ćw. XVI. W. Inicjatorem budowy nowej świątyni parafialnej był miejscowy proboszcz ks. Piotr Antoni Nawrotowski (1685-1747), który przeznaczył na nią wszystkie swoje zasoby finansowe. Pierwotnie był to kościół jednonawowy, bezwieżowy w stylu późnego baroku z trójprzęsłową nawą, prostokątnym prezbiterium, zakrystią i babińcem. W latach 40. XVIII w. we wnętrzu kościoła znajdowały się dwie kaplice (kaplica Bractwa Niepokalanego Poczęcia i kaplica Pana Jezusa Ukrzyżowanego), a także cztery ołtarze: Niepokalanego Poczęcia i Trzech Króli, Pana Jezusa Ukrzyżowanego, św. Antoniego i św. Franciszka oraz  św. Stanisława Kostki i Św. Michała. Świątynia posiadała również bogate wyposażenie, na które składały się liczne obrazy przedstawiające wizerunki Matki Bożej i świętych patronów (m.in. obrazy Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, Narodzenia Bożego, Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej, Św. Piotra Apostoła, świętego Pawła Apostoła i Św. Mikołaja biskupa. W 1774 r. obraz Matki Bożej Łaskawej w typie Hodegetrii pochodzenia włosko-bizantyńskiego został oficjalnie uznany przez ordynariusza przemyskiego Wiesława Sierakowskiego za cudowny i łaskami słynący. Wpłynęło to na utrwalenie jego kultu wśród wiernych diecezji przemyskiej. W latach 1913-1914 na zlecenie ówczesnego proboszcza ks. Ignacego Łacheckiego świątynia została przebudowana według planów architekta Zygmunta Hendla. W ramach przeprowadzonej wówczas rozbudowy kościół powiększono o nawy boczne od strony pn. i pd. i od tego czasu świątynia posiada formę trójnawowej bazyliki. Po koronacji wizerunku Matki Bożej Łaskawej przez biskupa przemyskiego ks. Anatola Nowaka, co miało miejsce 8 września 1932 r., znaczenie miejscowego kościoła jako ośrodka kultu maryjnego i celu ruchu pielgrzymkowego jeszcze wzrosło. W latach 2008-2010 przeprowadzono prace remontowo-budowlane, które objęły m.in. wymianę pokrycia dachu nawy głównej i naw bocznych świątyni i renowację jej elewacji.

Opis obiektu

Kościół parafialny w Hyżnem usytuowany jest w centralnej części wsi na wierzchowinie wzgórza kościelnego przy drodze wojewódzkiej nr 878 ze Stobiernej przez Rzeszów do Dylągówki. Kościół orientowany, murowany, otynkowany, bazylikowy o trzech nawach. Budynek świątyni  wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta. Nawa główna trójprzęsłowa, prezbiterium trójprzęsłowe, prostokątne zamknięte ścianą prostą, tej samej szerokości i wysokości jak nawa. Elewacja zach. trójosiowa podzielona pilastrami, zwieńczona trójkątnym przyczółkiem, a wsch. z charakterystyczną blendą arkadową z balustradami. Fasada kościoła trójosiowa podzielona pilastrami typowa dla późnobarokowej architektury sakralnej. Jej oś środkowa zaakcentowana została przez dwa okna i ozdobny portal. Okna nawy głównej i  prezbiterium prostokątne, a ponad nimi trójkątne przyczółki. Przy nawie pn. i pd. znajdują się kaplice, a przy prezbiterium zakrystia i babiniec. W nawie głównej i prezbiterium sklepienie kolebkowe z lunetami ozdobione geometryczną dekoracją stiukową, a w kaplicach sklepienia krzyżowe. We wnętrzu ściany podzielone są pilastrami, które zostały zwieńczone szczytem ze spływami i przyczółkiem. Dach korpusu głównego świątyni dwuspadowy pokryty dachówką z charakterystyczną wieżyczką na sygnaturkę, a dach nad nawami bocznymi pulpitowy wykonany z blachy. Nad przedsionkiem (babińcem) i zakrystią dach pulpitowy blaszany, a nad kaplicami również wykonany z blachy namiotowy, łamany z kopulastymi zwieńczeniami. Wyposażenie ruchome kościoła pochodzi głównie z XVIII stulecia. Do najstarszych i najbardziej wartościowych elementów wyposażenia zaliczyć należy: cudowny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem słynący łaskami (imago miraculosa/gratiosa) znajdujący się w ołtarzu głównym, który został ofiarowany na rzecz wcześniejszego drewnianego kościoła przez Katarzynę Kostczankę Wapowską jeszcze w latach 90. XVI w., a także pochodzący z XVIII w. obraz Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny umieszczony w ołtarzu bocznym oraz renesansowa chrzcielnica wykonana z kamienia. W podziemiach kościoła znajduje się krypta grobowa.

Dostępność obiektu. Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po uprzednim zgłoszeniu i uzgodnieniu w kancelarii parafialnej.

Autor noty: Oprac. dr Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 20.06.2034 r.