willa Witkiewiczówka, Zakopane
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

willa Witkiewiczówka

Zakopane

photo

Willa, wybudowana w l. 1903-1904, stanowi przykład stylu zakopiańskiego w wersji zmodernizowanej, z pominięciem ornamentyki snycerskiej w dekoracji elewacji.

Historia

Willę ufundował w l. 1903–1904 brat Stanisława Witkiewicza, Jan. Wybudował ją Wojciech Roj, wg projektu Jana Witkiewicza Koszczyca, zapewne przy znacznym współudziale stryja, Stanisława Witkiewicza. Willę nazwano wówczas „Na Antołówce”. Dzieje budynku związane są z rodziną Witkiewiczów. W 1920 r. zmarł w Warszawie Jan Witkiewicz. Willę odziedziczyły jego dzieci: Jan Witkiewicz Koszczyc i jego siostra Maria Witkiewiczówna (przez rodzinę zwana „Dziudzią”). W okresie międzywojennym w willi mieszkały dwie Marie Witkiewiczówny - siostra Stanisława (zwana „Ciocią Mery”) oraz Maria Witkiewiczówna „Dziudzia”. Na początku lat 30., po śmierci matki (1931), zamieszkał tu Stanisław Ignacy Witkiewicz – Witkacy. Przyjęła się wówczas nazwa „Witkiewiczówka”. W nocy z 22 na 23 sierpnia 1939 r. Stanisław Ignacy wykonał w swej pracowni w „Witkiewiczówce” ostatni portret. Następnego dnia opuścił Zakopane, by więcej tu nie powrócić. Na początku okupacji w willi zamieszkał malarz i dyplomata Kazimierz Czarnocki wraz z rodziną. 27.06.1940 r. zmarła Maria Witkiewiczówna „Mery”, którą pochował bratanek Jan Witkiewicz Koszczyc na Starym Cmentarzu. Zabrał do Warszawy siostrę, a dom udostępniono Kazimierze z Zagórskich Jarosławskiej oraz Aleksandrze Zagórskiej. Po II wojnie światowej, w 1945 r., Maria Witkiewiczówna „Dziudzia” wydzierżawiła dom Stowarzyszeniu Historyków Sztuki, które prowadziło tu do 1955 r. Dom Pracy Twórczej. W 1965 r. nowym użytkownikiem został Związek Zawodowy Pracowników Budownictwa, zakładając tu Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy. W 1967 r., po śmierci Marii „Dziudzi” Witkiewiczówny, spadkobiercy sprzedali dom ówczesnemu dzierżawcy. W tym czasie Związek Zawodowy gruntownie obiekt wyremontował, a prace objęły: podbicie i wzmocnienie fundamentów, podpiwniczenie, wymianę pokrycie dachowego na gont, wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz centralnego ogrzewania. Na początku 1992 r. budynek zakupiła Spółka Akcyjna „Energopol”. Wykonano ponowny remont i modernizację budynku, a po zachodniej stronie willi postawiono cztery domki wczasowe. Kolejna zmiana właściciela nastąpiła na początku 2001 r. Budynek przeszedł w ręce prywatne. Prace rozpoczęto w lutym 2001 r. od zerwania parkietów i odsłonięcia pierwotnych podłóg „białych” (tj. z desek). Oczyszczono ściany, okna, drzwi oraz elementy stropów. Wykonano prace murarskie w przyziemiu oraz ciesielsko-stolarskie w pomieszczeniach parteru, poddasza i na strychu.

Opis

Willa usytuowana ma pd.-wsch. zboczu Antałówki. Zwrócona frontem na pd., ogrodzona ozdobnym, żerdziowym płotem. Stanowi przykład stylu zakopiańskiego w wersji zmodernizowanej, z pominięciem ornamentyki snycerskiej w dekoracji elewacji. Willa wzniesiona na rzucie nieregularnym, zbliżonym do wydłużonego prostokąta. Parterowa, z mieszkalnym poddaszem, niemal całkowicie podpiwniczona. Posadowiona na fundamencie i wysokiej podmurówce z kamienia, przeprutej arkadami. Nakryta dachem siodłowym w półszczytami. Drewniana, konstrukcji zrębowej. Więźba dachowa konstrukcji krokwiowo-jętkowej, połacie dachu kryte gontem. Elewacja frontowa pd. prawie symetryczna, z odkrytą werandą przez całą jej długość, przechodzącą w obszerny podcień w pd.-wsch. narożniku. W pd. połaci dachowej „pulpitowe” otwarcie dachowe niemal przez całą jej długość, w środkowej części posiadające balkon. Elewacja wsch. i zach. szczytowe. W obu szczytach balkony. W elewacji zach. przeszklona weranda. W elewacji pn. ganek z wejściem „kuchennym” oraz kryta galeryjka z wejściem bocznym. Okna podwójne typu „polskiego” oraz „weneckie”, przeważnie zwieńczone łukiem półokręgu. Drzwi płycinowe oraz klepkowe. Detal architektoniczny typowy dla stylu zakopiańskiego, głównie w formie różnorodnych fazowań i filunków – balustrady, odrzwia. Zachowane profilowane rysie oraz korony kominów. Szczyty dachowe dekorowane motywem „słonecka” oraz „pazdurami”. Wewnątrz drewniane, belkowe stropy, w pomieszczeniach reprezentacyjnych wsparte na profilowanych sosrębach, zdobionych motywami ludowymi – „wegetacje roślinne”, „gwiazdy”, „gadziki”. Zachowane piece kaflowe.

Obiekt dostępny z zewnątrz

Oprac. Olga Dyba, NID OT w Krakowie, 06-09-2017 r.

Bibliografia

  • Moździerz Z., Willa „Witkiewiczówka” w Zakopanem i jej znaczenie dla kultury polskiej. „Góry Literatura Kultura” t. 7, 2013, s. 69-88.
  • Moździerz Z., Szlak stylu zakopiańskiego. Przewodnik. Zakopane 2014, s. 88-89.
  • Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane. Przewodnik historyczny. Warszawa 1994, s. 225.
  • Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane od A-Z. Warszawa 1994.
  • Moździerz Z., Styl zakopiański w architekturze, [w:] Regionalizm – regiony – Podhale: materiały z sesji naukowej (Zakopane 4-6 grudnia 1993 r.), red. J. M. Roszkowski, Zakopane 1995.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: willa
  • Chronologia: 1903 - 1904
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Antałówka 9, Zakopane
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Zakopane
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy