Wodociągowa wieża ciśnień - Zabytek.pl
Adres
Sępopol, Leśna 1
Lokalizacja
woj. warmińsko-mazurskie,
pow. bartoszycki,
gm. Sępopol - miasto
Historia
Do 1744 roku mieszkańcy Sępopola korzystali z czterech studni, w tym dwóch znajdujących się przy ratuszu, później zastąpionych pompami ręcznymi. Pod koniec XIX wieku funkcjonowało pięć pomp. W 1912 roku wybudowano nowoczesny wodociąg z wieżą ciśnień oraz gazownię miejską. Wodociąg budowała firma Heinrich Scheven z Düsseldorfu, znana z podobnych inwestycji w kilku innych miastach województwa warmińsko-mazurskiego (Kętrzyn, Działdowo, Ełk, Nidzica). W sąsiedztwie wieży wykopano studnię, przepompownię umieszczono w trzonie budowli. W wieży zmontowano pompę firmy Gasmotoren Fabrik Deutz. Uzdatnianie wody odbywało się w odżelaziaczu umieszczonym w wieży. Wodę ze studni pobierano za pomocą pomp tłokowych napędzanych silnikami gazowymi, uzdatniano w filtrze żwirowym, umieszczonym w przyziemiu wieży i tłoczono na wyższe kondygnacje do zbiornika o pojemności całkowitej 69 m3 (użytkowej 65 m3). Stąd woda dostarczana była grawitacyjnie do odbiorców. Do wieży doprowadzono trzy rurociągi: tłoczny, ciśnieniowy (odprowadzający wodę do miasta) i spustowy połączony z przelewem. W latach 30. zamontowano w wieży silniki elektryczne.
Wieża ciśnień przetrwała okres drugiej wojny światowej. W latach 50-60. XX wieku zamontowano w wieży drugą pompę oraz wykopano w sąsiedztwie drugą studnię. Pompy tłokowe w wieży zdemontowano w 1975 roku zastępując je pompą odśrodkową, dzięki czemu woda do odbiorców podawana była bezpośrednio ze studni. Skutkowało to pozbawieniem wieży funkcji dystrybutora wody, a nadanie jej roli rezerwy i zbiornika wyrównawczego ciśnienia w sieci, którą to role pełni do dziś. W okresie 1984-1985 przeprowadzono remont elewacji i dachu wieży. W 1987 roku wieża została wpisana do rejestru zabytków. Wodę nadal uzdatnia się w historycznym odżelaziaczu znajdującym się wewnątrz wieży. W 2026 roku planowane jest całkowite wyłącznie wieży z użytkowania.
-
Sępopol, wodociągowa wieża ciśnień, stan na sierpień 2023 r., fot. Adam Welber
Opis
Wieża zlokalizowana jest w południowo-zachodniej części miasta, przy ul. Leśnej 1. W sąsiedztwie wieży znajduje się dawny budynek administracyjno-mieszkalny zakładów komunalnych. Parcelę, na której posadowiono wieżę otoczono ogrodzeniem. W sąsiedztwie wieży znajdują się również dwie studnie, w tym jedna z historyczną pokrywą z nazwą producenta (Heinrich Scheven z Düsseldorfu). Wieżę wzniesiono na panie koła o średnicy 8,65 m, na betonowym fundamencie. Trzon i osłona zbiornika są żelbetowe, wieża podpiwniczona, pięciokondygnacyjna. Wewnątrz stropy żelbetowe, schody betonowe, zbiornik na wodę żelbetowy z dnem płaskim, posadowiony na płycie stropowej wspartej na ściągach żelbetowych; wokół zbiornika znajduje się pomost roboczy. Wieża ukształtowana jest w formie kolumny o wysokości 29,30 m. Trzon, stanowiący element nośny, wieńczy głowica przekryta żelbetową kopułą krytą blachą miedzianą. Pierwsza kondygnacja wieży zagłębiona została w ziemię (mieściły się tu pompy). Wewnątrz zachowano historyczny, nitowany odżelaziacz, który nadal jest wykorzystywany. W elewacjach znajdują się wąskie, prostokątne otwory okienne, w trzonie – zgrupowane, w głowicy – rozmieszczone symetrycznie po obwodzie. Stolarka okienna stalowa; drzwi wejściowe do wieży drewniane. Trzon w elewacjach zaopatrzony jest w cztery przypory, część przyziemia i zbiornikowa przedzielone gzymsem. Elewacje oraz portal wejściowy są ozdobnie opracowane (fryz w formie pasów geometrycznych – owalnych dekoracji). Wieża wzniesiona jest z użyciem form inspirowanych secesją. Na elewacji zachowano wodowskaz.
Oprac. Adam Płoski, OT NID w Olsztynie, 22.09.2025 r.
Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkownika Adam Welber.
Rodzaj: architektura przemysłowa
Materiał budowy:
ceglane
Styl architektoniczny: secesyjny
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_28_BL.39093, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_28_BL.26759
Zobacz dokumentację zabytku
3 dokumenty
-
Karta obiektu niewpisanego do rejestru
2Karta obiektu niewpisanego do rejestru
-
KB - Karta biała
8KB - Karta biała
-
KB - Karta biała
5KB - Karta biała
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu ślad osadniczy, st. 9
Sępopolślad osadniczy, st. 9
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu gazownia miejska
SępopolLeśna 5gazownia miejskaObiekt nieistniejący
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom mieszkalny i budynek gospodarczy
SępopolLeśna 1dom mieszkalny i budynek gospodarczy
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu zespół gazowni i wodociągów miejskich
SępopolLeśnazespół gazowni i wodociągów miejskich
10Pokaż wszystkie