Historia

Poprzedniczką secesyjnego budynku zwanego „pałacykiem” była niepozorna nieruchomość wzniesiona pod koniec XIX wieku, która w 1907 roku została rozbudowana stając się luksusową kamienicą czynszową o niezwykle bogatym detalu architektonicznym i wystroju wnętrza. Od samego początku właścicielem budynku był Otto Naujack – znany przedsiębiorca i właściciel jeszcze kilku innych nieruchomości na terenie miasta. Z racji wielkości i komfortu poszczególnych lokali, ich najemcami byli ludzie zamożni, z których część prowadziła prywatną praktykę zawodową. Znalazły tu swoją siedzibę gabinety lekarskie oraz biuro notarialne. Do 1914 roku w „Pałacyku” mieszkał również sam właściciel. W okresie międzywojennym w piwnicy budynku funkcjonowała hala targowa prowadzona przez Koło Gospodyń Domowych, której handlowe tradycje podtrzymywał po II wojnie światowej sklep spożywczy „Konsumy” urządzony w części budynku od ulicy Mrongowiusza. Obecnie jego miejsce zajmuje punkt handlowy oferujący lokalne rękodzieło. W latach 1932-37 właścicielem wilii był Paul Naujack, najprawdopodobniej syn właściciela. Jeszcze przed II wojną światową budynek stał się siedzibą lokalnych agend nazistowskich. Po wojnie kamienica została przejęta przez skarb państwa. W kwietniu 1945 roku budynek, na krótko, stał się siedzibą Biura Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie. W następnej kolejności parter willi zaadaptowano na Dzienny Dom Pobytu dla Osób Niepełnosprawnych Ruchowo, a drugą i trzecią kondygnację na żłobek i przedszkole. Poddasze budynku zostało przeznaczone na potrzeby mieszkaniowe. W latach 90. XX w. budynek stał się własnością Gminy Olsztyn i zaczął pełnić funkcje Miejskiego Ośrodka Kultury. W 2007 roku, staraniem władz samorządowych Olsztyna i MOK-u i secesyjna willa została poddana kompleksowym pracom konserwatorsko-restauratorskim, dzięki którym odzyskała swoją dawną świetność i jest dziś jednym z najbardziej reprezentacyjnych przykładów historycznej zabudowy miasta.

Opis

Murowany z cegły na kamiennym cokole budynek wzniesiony został na skarpie w zwartej zabudowie u zbiegu ulic Dąbrowszczaków i Mrongowiusza. Elewację frontową oddziela od ulicy pas zieleni i chodnik. Od strony ulicy Mrongowiusza znajduje się brama wjazdowa na przylegający do tylnej elewacji podwórzec gospodarczy. Kamienica jest 3-kondygnacyjnym budynkiem w całości podpiwniczonym z użytkowym poddaszem. Części budynku przylegające do ulic pokrywają ceramiczne dachy o zróżnicowanym kształcie. Od podwórza budynek jest płasko zadaszony. Elewację frontową od ulicy Dąbrowszczaków wyróżnia szeroki ryzalit z loggiami i balkonem zakończony trójkątnym szczytem z elementem sztukatorskim określającym rok przebudowy – 1907. W obrębie elewacji dodano okrągłe wieżyczki, a zaokrąglony południowo-wschodni narożnik budynku zwieńczono odrębnym stożkowatym dachem zakończonym wysoką sztycą. Na skrajnej osi elewacji frontowej umieszczono portal wejścia głównego, do którego prowadzą kamienne schody zakończone lastrykowym podestem z napisem „SALVE”. Od strony ulicy Mrongowiusza, w części środkowej elewacji, znajduje się płaski ryzalit zdobiony bogatą dekoracją sztukatorską z wplecionymi inicjałami właściciela kamienicy. Mimo pełnienia różnych funkcji, szczególnie w okresie powojennym, w kamienicy ocalała większość elementów z jej pierwotnego wystroju. W całym budynku zachowała się oryginalna stolarka okienna i drzwiowa, drewniane szafy wnękowe, dekoracyjnie opracowany hol, fasety i stiukowe dekoracje na sufitach, kominek w salonie na pierwszej kondygnacji, fragmenty oryginalnej terakoty w kuchni, które to pomieszczenie również zachowało swój pierwotny charakter i funkcję. Do oryginalnych, zachowanych elementów należy również zaliczyć glazurowane płytki na ścianach, lastryko i szklany baldachim nad wejściem na parterze, jak również dwa witraże na klatce schodowej oraz oryginalną balustradę schodów ze słupkiem w kształcie morskiego potwora.

Oprac. Hanna Mackiewicz, OT NID w Olsztynie, 28.05.2025 r.