Historia

Pierwsze wzmianki o słupskim młynie pochodzą z 1276 roku, z dokumentu księcia Mściwoja II nadającego młyn sołtysowi słupskiemu Henrykowi Wercibergowi. W sąsiedztwie młyna, w domenie książęcej, w 1278 roku wyznaczono również teren pod budowę założenia dominikańskiego. Zachowany do dziś budynek wzniesiono w 1. ćwierci XIV wieku, po relokacji miasta w 1310 roku. Od zachodu mieścił się w nim spichlerz, a od wschodu część produkcyjna i mieszkalna. W 4. ćwierci XVI wieku, gdy miała miejsce renesansowa przebudowa zamku książęcego, architekt włoski Wilhelm Zachariasz zmodernizował również budynek młyna. W toku tych prac przebudowano wnętrze, częściowo zamurowano okienka spichrzowe, a nowo oblicowane elewacje rozczłonkowano dekoracyjnymi blendami. W XIX wieku, gdy zachodnią część młyna zaadaptowano na cele socjalne (Dom Inwalidów), część wschodnią poddano przekształceniom. Pod koniec XIX wieku wzniesiono nową szkieletową ścianę wschodnią, a w latach 1925-1930 dobudowano pomieszczenie na turbinę wodną. Po wojnie obiekt wykorzystywany był zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem do 1964 roku. W latach 1965-1968 przeprowadzono jego odbudowę i adaptację (PP PKZ Oddział w Szczecinie) na dział etnograficzny Muzeum Pomorza Środkowego. W toku prac wyeksponowano wewnętrzną konstrukcję drewnianą z 3. ćwierci XVI wieku.

Opis

Młyn położony jest w południowo-wschodniej części średniowiecznego miasta, nad kanałem młyńskim rzeki Słupi, w sąsiedztwie zamku książęcego i kościoła podominikańskiego. Budowla gotycko-renesansowa, wzniesiona na rzucie prostokąta z kwadratową dobudówką od wschodu (turbinownia). Bryła zwarta, jednokondygnacyjna, podpiwniczona, z wysokim dwuspadowym dachem mieszczącym dwie kondygnacje użytkowe i strych. Dobudówka z dachem czterospadowym, nadwieszona nad lustrem wody. Budynek główny jest ceglany, z wyjątkiem ściany wschodniej wykonanej w drewnianej konstrukcji szkieletowej z ceglanym wypełnieniem. Szkieletowa jest również dobudówka. Nad piwnicami (w trakcie zachodnim) znajdują się sklepienia kolebkowe, w pozostałej części – strop drewniany i żelbetowy. Nad parterem wykonano strop żelbetowy, a w partii poddasza – stropy drewniane. Więźba dachowa jest drewniana, jętkowa, z trzema ścianami stolcowymi. Dach kryty jest dachówką holenderką. Elewacja zachodnia jest sześcioosiowa, licowana cegłą, z niesymetrycznie rozmieszczonymi blendami: w 1. i 5. osi od północy znajduje się czterodzielny łuk kotarowy, wewnątrz którego znajdują się niewielkie okna zamknięte półkoliście, w 6. osi – wysoka blenda zamknięta odcinkowo, natomiast w osiach środkowych – okna i blenda z łukiem odcinkowym. Partia szczytu w dolnym poziomie podzielona jest pięcioma lizenami; w tynkowanych polach znajdują się niewielkie okna zamknięte trójkątnie. W górnym poziomie szczyt jest odeskowany. Elewacja północna jest sześcioosiowa, z rzędem blend z czterodzielnym łukiem kotarowym. Wnętrza blend są tynkowane, w skrajnych osiach znajdują się niewielkie okna, a w środkowych (3. i 4. od wschodu) – otwór drzwiowy o półkolistym zamknięciu oraz niewielka blenda zamknięta oślim grzbietem. Elewacja wschodnia wyróżnia się kratownicowym, nieregularnym układem słupów, rygli i zastrzałów, wyodrębniającym się na tynkowanym i bielonym licu. W ramach ekspozycji prezentowana jest kultura ludności autochtonicznej (m.in. Słowińców, Kaszubów i Krajniaków), a także kultura ludowa osadników przybyłych na Pomorze po ostatniej wojnie.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 15.09.2025 r.

Zabytek dostępny. Obiekt wchodzi w skład Muzeum Pomorza Środkowego. Szczegóły dotyczące zwiedzania na stronie Muzeum