Historia

Miejscowość Frączków wzmiankowana jest w 1365 roku pod nazwą Franczigisdorf, jednak historia pałacu w obecnej formie rozpoczyna się w XVIII w. W latach 1672-1673 jako właściciel dóbr frączkowskich wymieniany jest Jan Henryk Heyman von Rosenthal. Do 1693 roku właścicielem był biskup Karol Franciszek Neander von Petersheiden, a następnie Zygmunt von Habichtfeld. Około 1720 roku Frączków odziedziczył Jan Karol Hentschel von Gilgenheimb, przedstawiciel rodu rycerskiego z Czech. W rękach Gilgenheimbów majątek pozostawał do drugiej połowy XIX w. W roku 1863 Frączków nabył hrabia Aleksander von Francken- Sierstopff. W roku 1907 majątek odziedziczył Harry von Francken-Sierstropff, a w 1915 roku przeszedł w ręce Józefa Hrabiego von Francken-Sierstropf. Z inicjatywy Gilgenheimbów, prawdopodobnie w latach 1730-1750, powstał we Frączkowie późnobarokowy obiekt pałacowy. W latach 1886-1889 Aleksander von Francken- Sierstopff (syn) rozbudował dotychczasową siedzibę w stylu neorenesansowym z wyraźną inspiracją elementami manieryzmu niderlandzkiego. Obiekt uzyskał bogatą w detal architektoniczny formę. Analogie architektoniczne z bryłą pałacu w Pławniowicach wskazują na prawdopodobne zaangażowanie przy przebudowie architekta Karla Heidenreicha. W 1935 roku budynek strawił pożar, po którym już nie odzyskał swojego wcześniejszego kształtu. W latach 1935-1936 odbudowano, w znacznie skromniejszej formie, korpus główny. Rozebrano baszty i wieże, a elewacje wykończono gładkim tynkiem. Po 1945 roku majątek wraz z pałacem i parkiem przeszedł na własność Skarbu Państwa. Początkowo przystosowano część pomieszczeń na cele mieszkalne, a także na potrzeby przedszkola i gabinetów lekarskich. Na początku lat 70. XX wieku majątek przekazano na rzecz Państwowego Gospodarstwa Rolnego Frączków. Wówczas obiekt został objęty kompleksowymi pracami remontowymi. Pełnił również funkcję centrum kulturalnego dla mieszkańców miejscowości. Pod koniec XX wieku pałac wraz z parkiem został sprzedany. Nowi właściciele prowadzili w nim działalność hotelowo – konferencyjną. Obecnie pełni jedynie funkcje mieszkalne. 

Oficyna to budynek dawnej wozowni pałacowej powstały pod koniec XIX wieku. Położona jest w północnej części podjazdu. Wykończona została w stylu nawiązującym do ówczesnej bryły pałacu (neorenesansu północnoeuropejskiego). Obecnie obiekt jest nieużytkowany. Park założony został w 1860 roku. Obejmował obszar w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu i teren po jego północno-wschodniej stronie, ograniczony korytem potoku Franzdorfer Wasser (obecnie są to potok Korzkiew i jego odnoga – potok Śmiłowicki). W latach 1886-1889, podczas przebudowy pałacu, powiększono park. Założono polanę widokową, staw z wyspą i nadano nowemu obszarowi cechy krajobrazowe.

Opis

Pałac jest budynkiem dwukondygnacyjnym, nakrytym wysokim dachem kopertowym z facjatkami. Składa się z głównego korpusu z trzema ryzalitami: jednym, położonym na osi, ze szczytem, nakrytym dachem dwuspadowym i dwóch położonych skrajnie, nakrytychdachami kopertowymi. Cokół obłożony został kamieniem łamanym lub wykończony boniowaniem płytowym. Nad gzymsem lico ściany wykończone jest tynkiem gładkim. Otwory okienne, oparte na gzymsach podokiennych, podkreślone są obramieniami schodkowymi. Środkowy ryzalit i dwie facjatki wyróżnia natomiast bogaty neorenesansowy detal architektoniczny w formie plastrów, wolut i płycin. Ryzalit wieńczy trójpoziomowy szczyt schodkowy z wolutami. Na pierwszym poziomie znajduje się okno, na drugim prostokątna płycina z herbem, a na najwyższym, owalna blenda. Górny poziom ryzalitu i facjatki zamykają półokrągłe naczółki. Na pierwszym piętrze znajduje się taras z ozdobną metalową balustradą z kamiennymi wazami, wsparty na murowanych i kamiennych kolumnach. Element ten tworzy zadaszenie wyjścia na parter ogrodowy, na poziom którego prowadzą trzy biegi zdobionych schodów kamiennych. Elewacje ogrodowa (wschodnia) i frontowa (zachodnia) są dwunastoosiowe. Każdy korpus główny z ryzalitem ma dziewięć osi, północne ryzality mają po dwie osie, a południowe po jednej. Okna w północnym ryzalicie elewacji frontowej zdobią dodatkowo kamienne, rzeźbione szprosy. Środkowy ryzalit elewacji zachodniej (frontowej) ma układ analogiczny do ryzalitu elewacji wschodniej (ogrodowej).

Na poziomie piętra znajduje się taras z ozdobną balustradą wsparty na arkadach, tworzących zadaszenie podjazdu przed głównym wejściem do pałacu. Podjazd akcentowany jest dodatkowo ozdobnymi latarniami na kamiennych podstawach.Elewacje boczne (południowa i północna) są trójosiowe. Nad kamiennym cokołem wykończone są gładkim tynkiem. We wnętrzach zachowane są liczne elementy dawnego wyposażenia architektonicznego, a wśród nich kolumny, klatki schodowe, kominki, posadzki, parkiety, stolarka okienna i drzwiowa, drewniane stropy kasetonowe. W piwnicach zachowane są późnobarokowe sklepienia żaglaste.

Oficyna pałacowa jest dwupoziomowym budynkiem, murowanym na rzucie prostokąta, nakrytym wysokim dachem kopertowym. Od strony południowej, na osi, znajduje się niewielki ryzalit zwieńczony dwupoziomowym szczytem schodkowym, ozdobionym, pilastrami, sterczynami i półokrągłymi naczółkami. Elewacje parteru pierwotnie pokryte były tynkiem wykończonym boniowaniem płytowym, na piętrze pokryte cegłą z akcentami imitującymi kamienne bloki na narożnikach i wokół okien. Szczyt wykończony cegłą i tynkowanymi elementami detalu. Przy wschodniej elewacji zachowana jest baszta, a w niej znajdują się wejście i schody prowadzące na górny poziom. Nad dachem górują murowane kominy z ozdobnymi szczytami. Pałac otoczony jest parkiem. Po zachodniej stronie pałacu znajduje się reprezentacyjny podjazd obsadzony drzewami. Do niego, od strony północnej, przez główną bramę prowadzi częściowo zachowana aleja brzozowa. Brama południowa sąsiaduje bezpośrednio z podjazdem. Od strony wschodniej, bezpośrednio przy pałacu znajduje się taras z parterem ogrodowym. Oś pałacu podkreślona jest schodami prowadzącymi do wgłębnika, którego głównym akcentem kompozycyjnym jest basen z fontanną. Przestrzeń tarasu podzielona jest żwirowymi ścieżkami na regularne kwatery trawników. Taras ograniczony jest murem oporowym, w którym osie ryzalitów podkreślone zostały owalnymi placami. Poniżej tarasu, w kierunku wschodnim i północnym, rozciąga się przestrzeń parku krajobrazowego założonego w stylu angielskim. Kompozycję tworzą polany z soliterowymi egzemplarzami drzew iglastych, otaczające je zadrzewienia o charakterze leśnym oraz staw z wyspą i zasilającymi go kanałami. Jako najstarsze drzewa w parku wymieniane są dęby szypułkowe. Obiekt jest niedostępny do zwiedzania.

Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT w Opolu, 05.2025 r.