wiatrak typu koźlak, Krzesk-Królowa Niwa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Wiatrak typu koźlak stanowi jeden z ostatnich na Mazowszu przykładów tradycyjnego młynarstwa wietrznego reprezentowanego przez obiekt posadowiony na krzyżaku – koźle stanowiącym zasadniczą część konstrukcji nośnej budynku.

Historia

Wiatrak zbudowany został w 1918 r. w szlacheckiej wsi Wojtachy położonej nieopodal Sokółki. Dzieliła się ona w końcu XIX w. na Wojtachy Folwarczne i Karczemne. Budowniczym i projektantem wiatraka był Józef Skreczko. W 2004 r. obiekt został przeniesiony do wsi Krzesk – Królowa Niwa i przez nowego właściciela adaptowany na funkcje mieszkalne.

Opis

Wiatrak usytuowany jest w południowej części wsi, w pobliżu skrzyżowania dwóch dróg: po południowej stronie szosy z Siedlec do Międzyrzeca Podlaskiego oraz po wschodniej stronie drogi prowadzącej do wsi Tęczki. Usytuowany jest w południowej części prostokątnej działki ogrodzonej żerdziowym płotem, w pobliżu lasu, na nieznacznym wzniesieniu. Ustawiony jest śmigami w kierunku północnym, z wejściem od strony wschodniej. 

Budynek posadowiony na kamiennym fundamencie, wykonany został w konstrukcji słupowo-ryglowej, od zewnątrz oszalowany jest pionowymi deskami, z oblistwowaniem (konstrukcja obiektu po przeniesieniu – w związku ze zmianą funkcji z gospodarczej na mieszkalną - została przekształcona). Wiatrak rozplanowany jest na rzucie kwadratu, z dostawionym od strony wschodniej prostokątnym gankiem (w konstrukcji słupowej) kryjącym wejście do budynku. Bryła wiatraka jest trójkondygnacyjna, nakryta krokwiowo-jętkowym dachem naczółkowym poszytym żytnią słomą. Dach ganku trójspadowy, również poszyty został słomą. W elewacjach, z trzech stron (z wyjątkiem północnej), na górnych kondygnacjach umiejscowiono małe kwadratowe doświetlające wnętrze okienka (również w nadwieszonym nad elewacją szczycie dachu od strony południowej). W górnej kondygnacji elewacji południowej został centralnie zamocowany balkon wykonany w konstrukcji słupowo-zastrzałowej.

Dostęp do zabytku ograniczony. Własność prywatna – obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Jerzy Szałygin, OT NID w Warszawie, 04.09.2018 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa: Wiatrak typu koźlak, oprac. Mieczysław Pawlik 1977.

  • Kordaczuk S., Tradycja Mazowsza. Powiat siedlecki. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2013, https://docplayer.pl/50605762-Tradycja-mazowsza-powiat-siedlecki-przewodnik-subiektywny.html

  • Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1983, T. XIII, s. 764.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: wiatrak
  • Chronologia: 1918 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Krzesk-Królowa Niwa
  • Lokalizacja: woj. mazowieckie, pow. siedlecki, gmina Zbuczyn
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy