Poznaj lokalne zabytki


Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

kościół parafialny pw. św. Bartłomieja - Zabytek.pl

Adres
Poręba Wielka, Plac Księdza Hanusiaka 2

Lokalizacja
woj. małopolskie, pow. oświęcimski, gm. Oświęcim-gmina wiejska

Jeden ze najstarszych późnogotyckich, drewnianych kościołów na Pogórzu Śląskim, który od XVII w.

do dzisiaj zachował się bez większych zmian. Świątynia nie jest najwybitniejszym dziełem kunsztu ciesielskiego, ale stanowi akademicki przykład kościoła drewnianego z pogranicza śląsko-małopolskiego z tamtego czasu i posiada wszystkie cechy charakterystyczne dla tych świątyń (plan, układ przestrzenny i detal architektoniczny). Malowniczość bryły zabytku podkreślają dookolne, otwarte soboty (podcienia), które obniżają optycznie proporcje jej korpusu. 

Historia

Wieś Poręba Wielka została lokowana w 1285 r. W 1. poł. XV w. miejscowość znajdowała się w posiadaniu rodu Korniczów, którzy przyjęli nazwisko Porębscy i dziedziczyli Porębę aż do przeł. XVII i XVIII w. Miejscowy kościół wzmiankowany był w latach 1325–1327. Na pocz. XVI w. (być może w latach 1502–1506) wzniesiono obecną świątynię z fundacji właściciela wsi Zygmunta Porębskiego, który był także sekretarzem króla Zygmunta Starego. Konsekrowano ją w 1509 r. W 1506 r. król ufundował do kościoła dzwon odlany przez krakowskiego ludwisarza Piotra Wischera; dzwon w 1943 r. został skradziony przez hitlerowców,  obecnie znajduje się na terenie jednej z parafii w Niemczech, ale dotąd nie udało się go odzyskać. Około 1644 r. do kościoła dobudowano wieżę. W latach 1720–1763 świątynia była zamieniona  na zbór kalwiński. W 1783 r. przeprowadzono generalny remont konstrukcji obiektu i do wnętrza wprowadzono nowe wyposażenie barokowe. W 1905 r. hełmy wieżowe pokryto blachą. W latach 1916–1917 Adam Giebułtowski ozdobił wnętrze kościoła zachowaną do dzisiaj polichromią. W 1918 r. odnowiono ołtarze i ambonę. Od p. XXI w. w kościele prowadzone są prace remontowo-konserwatorskie. 

Opis

Kościół położony jest w północno-środkowej części wsi. W pozostałości pnia po okazałym dębie na dawnym cmentarzu przykościelnym wbudowana jest murowana kapliczka. Kościół orientowany, drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej, pobity gontami, częściowo oszalowany, nakryty gontowym dwukalenicowym dachem dwuspadowym. W kalenicy dachu nad nawą znajduje się cebulasta wieżyczka na sygnaturkę kształtu barokowego. Obiekt  otaczają otwarte soboty z gontowym zadaszeniem. Świątynia składa się z prostokątnej nawy, węższego zamkniętego trójbocznie prezbiterium i zakrystii przy nim. Od zachodu do nawy dobudowana jest wysmukła izbicowa wieża konstrukcji słupowo-ramowej, o pochyłych ścianach pobitych gontami, zwieńczona cebulastym hełmem. Pod wieżą mieści się kruchta. Wnętrze nakrywają stropy płaskie. Łuk tęczy półkolisty. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch profilowanych słupach. W kościele zachowane są dwa  późnogotyckie, profilowane portale z nadprożami o wykrojach w „ośle grzbiety” i z deskowo-spągowymi, okutymi, jednoskrzydłowymi drzwiami. Ściany i stropy świątyni pokrywa polichromia ornamentalno-figuralna, m.in. w nawie na stropie  ukazana jest scena koronacji Matki Boskiej, a przedstawienia na ścianach odnoszą się do Starego Testamentu. Rokokowy ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, dwa ołtarze boczne i ambona pochodzą z XVIII w. Do budowy tego ołtarza wykorzystano elementy XVI-wiecznej, renesansowej nastawy z ornamentem kandelabrowym, które widoczne są z tyłu konstrukcji.  Chrzcielnica klasycystyczna. Do cenniejszych obrazów należy przedstawienie Koronacji Matki Boskiej, prawdopodobnie w XVI w. i pochodzące z poprzedniej świątyni  oraz Chrystus w Ogrojcu z 2. poł. XIX w. Rzeźbiony i malowany prospekt organowy datowany jest na 2. poł. XVIII w. W kościele znajduje się kilka późnobarokowych feretronów z XVIII w. Do cenniejszych zabytków należy płyta nagrobna Zygmunta Porębskiego z około 1641 r.

Obiekt dostępny. Wnętrze zawsze można zobaczyć w czasie nabożeństw. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.

Oprac. Tadeusz Śledzikowski, OT NID w Krakowie, 19.08.2022 r.

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne , fot. NID

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne
360°
360°
360°
360°
360°
360°
360°
360°
360°
360°

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne , fot. NID

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Poręba Wielka, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, zdjęcie panoramiczne

Rodzaj: kościół

Materiał budowy:  drewniane

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_BK.187850, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_12_BK.388682