Kościół par. pw. Św. Jerzego, Szalejów Górny
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół par. pw. Św. Jerzego

Szalejów Górny

photo

Kościół par. pw. Św. Jerzego zawiera relikty późnogotyckiego kościoła, jest przykładem oszczędnej, dobrze przemyślanej barokizacji.

Historia

Szalejów Górny założony w latach 1269-1350. To jedna ze starszych wsi Ziemi Kłodzkiej. Obecny kościół pw. Św. Jerzego zbudowany w 2 poł. XIV w. jako kamienny, orientowany, bezwieżowy, jednonawowy, z wyodrębnionym, niewielkim, prosto zamkniętym prezbiterium nakrytym jednoprzęsłowym, sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Nawa gotyckiego kościoła prostokątna, nakryta stropem, mniejsza pierwotnie zapewne niż obecna. Wykonane dwa, zachowane, gotyckie portale, zach. i pd., z profilowanymi ościeżami. Początkowo kościół w Szalejowie Górnym kościołem filialnym w parafii w Szalejowie Dolnym, ale ostatecznie parafia przeniesiona do Szalejowa Górnego. Kościół przebudowany w r. 1682 lub 1683. M.in. przekształcone otwory, może przebudowana zakrystia i zbudowana nad nią loża patronacka. Nawa i prezbiterium nakryte jednym, dwuspadowym dachem (na bazie rozwiązań wykształconych w 4 ćw. XVII w.). Najprawdopodobniej w latach 1765-1768 nawa wydłużona od zachodu. Dobudowane do niej symetrycznie i na jednej osi dwie kaplice. Pomiędzy kaplicą pd. i zakrystią wzniesiona wydłużona kruchta. Około poł. XIX w. wykonana polichromia wnętrza nawy. W latach ok. 1880-1900 fasada kościoła przebudowana w stylu historyzmu, na bazie rozwiązań formalnych tzw. szkoły berlińskiej, w stylu przeznaczonym dla budowli sakralnych (z elementami stylu arkadowego i neogotyku). Zapewne też w latach ok. 1880-1900 zbudowany obecny, neobarokowy chór muzyczny. Kościół zlokalizowany na inkastelowanym cmentarzu otoczonym kamiennym murem obronnym, w który wbudowane wieżowy budynek bramny i dzwonnica.

Opis

Kościół par. pw. Św. Jerzego zbudowany na wzniesieniu. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, tynkowany. Prezbiterium wyodrębnione, znacznie węższe od nawy, zamknięte prosto. Jego elewacje zwieńczone profilowanym gzymsem koronującym. Prezbiterium oświetlone jednym oknem termalnym. W drugiej ścianie umieszczone listwowy, kamienny portal zakrystii i wyżej termalne, przeszklone okno loży patronackiej. Prezbiterium nakryte gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym z kamiennymi żebrami opartymi na konsolach, otwarte ku nawie przez półkolisty łuk tęczowy. Nawa prostokątna, wydłużona, z dwiema symetrycznie dobudowanymi kaplicami zamkniętymi półkoliście, z oknami o łuku pełnym. Zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym. Elewacja frontowa z trójkątnym szczytem z pseudomachikułami. Nawa i prezbiterium nakryte jednym dachem z ośmioboczną sygnaturką z hełmem. Wnętrze nawy nakryte drewnianym stropem z sufitem oraz z wąską fasetą. Lustro stropu ozdobione kolistym plafonem z przedstawieniem Zmartwychwstania Chrystusa oraz obrzeżnie — bordiurą z wicią akantu. Inaczej stylizowana, malowana wić akantu na niszach okien nawy. W nawę wbudowany głęboki, drewniany chór muzyczny z faliście wykrojonym balkonem. Oparty na drewnianych słupach posadowionych na wysokich kamiennych cokołach. Trzony słupów drewniane, u dołu wybrzuszone, wyżej czworoboczne, narożnie sfazowane, Balustrada chóru muzycznego pełna, zdobiona polichromią figuralną z okresu międzywojennego. Do prezbiterium dobudowana od pd. dwukondygnacjowa przybudówka z zakrystią i lożą patronacką na piętrze, zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym. Ponadto do elewacji nawy dostawione dwie kruchty, w tym jedna do fasady, utrzymana w stylu historyzmu, z bogatym wystrojem elewacji. Kruchta ta wydłużona, prostokątna, zwieńczona nad przyziemiem fryzem arkadowym i gzymsem opartym osłoniętym kapnikiem. Otwory ostrołuczne. Nad skrajami przybudówki półkondygnacjowe wystawki z trójkątnymi szczytami z ozdobnymi zwieńczeniami. Wyposażenie kościoła złożone z dwóch barokowych ołtarzy bocznych (1 poł. XVIII w.) oraz z neogotyckich, powstałych w końcu XIX w.: ołtarza głównego, ambony, prospektu organowego, balustrady komunijnej i ławek. W oknach kościoła witraże z pocz. XX w. wykonane przez F. H. Zettera z Monachium.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Opr. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 19-10-2016 r.

Bibliografia

  • Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. II, Breslau 1889.
  • Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 15, Kotlina Kłodzka i Rów Górnej Nysy, Warszawa 1994.
  • Zabytki sztuki w Polsce Śląsk, Warszawa 2006.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2 poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Szalejów Górny
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gmina Kłodzko
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy