Historia 

Koszary Bramy Chełmińskiej zbudowano w latach 1884-1892, na części przekształconego dawnego Bastionu IV twierdzy toruńskiej, który wybudowano w latach 1629-1631, według reguł staroholenderskiej szkoły inżynierii obronnej i pod nadzorem inżyniera fortyfikatora Antoniego Petersena. W podwalni bastionu zbudowano także laboratorium amunicyjne oraz schron pogotowia. Laboratorium służyło do przygotowywania ładunków używanych przez działa ustawiane na wale przykrywającym budynek koszar. Powstałe na terenie dawnego Bastionu IV koszary wojenne, w których mogło przebywać 160 żołnierzy, od około 1889 roku zaczęto nazywać Koszarami Bramy Chełmińskiej (od nazwy znajdującej się w bliskim sąsiedztwie bramy miejskiej). W następnych latach na zniwelowanej części bastionu wytyczono ulicę Wałową, obecnie ul. Wały gen. Władysława Sikorskiego. W latach międzywojennych w ramach prowadzonej likwidacji umocnień pierścienia wewnętrznego Torunia w obrębie Koszar Bramy Chełmińskiej rozebrano znajdującą się na majdanie prochownię wojenną oraz Bramę Chełmińską. Rozwój artylerii na przełomie XIX i XX wieku spowodował, że koszary Bramy Chełmińskiej podobnie jak inne fortyfikacje Torunia przestały spełniać stawiane przez wojsko wymogi. Dostosowano je do nowych funkcji. W ostatnich dziesięcioleciach koszary zmieniały użytkownika, następnie pozostawały nieużytkowane i stopniowo ulegały dewastacji. 

W latach 2018-2021 koszary zostały poddane gruntownej renowacji i adaptacji na potrzeby Muzeum Twierdzy Toruń. Obecnie w muzeum znajduje się 18 pomieszczeń ekspozycyjnych, prezentujących historię toruńskich fortyfikacji, codzienne życie żołnierzy oraz wpływ twierdzy na rozwój miasta. Budynek koszar oznaczony jest w nomenklaturze obrony cywilnej jako Fort „B-66”.

Opis 

Koszary Bramy Chełmińskiej usytuowane są na północ od średniowiecznego zespołu staromiejskiego Torunia wpisanego na listę UNESCO. Budynek wraz z otaczającym go terenem ograniczają ulice: Uniwersytecka, Wały gen. Wł. Sikorskiego, gen. J. H. Dąbrowskiego; elewacją zwrócony jest w kierunku wschodnim. Od wschodu, przed fasadą znajduje się dziedziniec, a od czoła i boków – nasyp ziemny. Bryła murowanego budynku od strony wschodniej posiada widoczną, ceglaną elewację, ujętą odcinkami muru oporowego, pozostała część została przykryta nasypem ziemnym.  Budynek wybudowano na rzucie półtoratraktowego, wydłużonego, dwukrotnie „łamanego”, prostokąta. Blok koszarowy o długości 113 metrów, we wnętrzu podzielono na pomieszczenia (komory) dla żołnierzy i oficerów, kuchnię, łaźnię oraz latryny.

Obiekt został zabezpieczony specjalnym „systemem” odpornym na ostrzał - ceglanym sklepieniem, na którym umieszczono metrowej grubości warstwę amortyzującą z piasku, tzw. poduszkę piaskową, którą przykryto od góry metrowej grubości betonową płytą detonacyjną, na której ułożono pokrycie ziemne. Elewacja posadowiona na dwuuskokowym cokole, została zwieńczona gzymsem wspartym na konsolkach; skrajne pseudoryzality zwieńczono dodatkowo krenelażem (zwieńczenie murów obronnych w kształcie szeregu zębatych, prostokątnych występów z prześwitami, pozwalające strzelać z ukrycia). Elewacja jest jedno kodygnacyjna i 24-osiowa ze skrajnymi trzy osiowymi pseudoryzalitami. Osie elewacji wyznaczają otwory okienne i drzwiowe zwieńczone półkoliście i zdobione ceglanymi łękami (elementy konstrukcyjne w kształcie łuku). Artykulację wertykalną elewacji wyznaczają lizeny ujmujące ryzality oraz krótsze, nadwieszone lizeny w załamaniach elewacji. Powyżej otworów okiennych i drzwiowych umieszczono małe, okrągłe otwory z rzygaczami w kształcie lwich głów. Wnętrze zostało podzielone na komory przesklepione kolebkowo, skomunikowane korytarzem biegnącym wzdłuż tylnej ściany. We wnętrzu znajdują się zachowane oryginalne, murowane kominki, szyby wentylacyjne, częściowo zachowane posadzki i stolarki drzwiowe m.in. drzwi pancerne zamontowane podczas II wojny światowej. Dawne komory mieszkalno-magazynowe przystosowano do celów wystawienniczych z jednoczesnym zachowaniem wszelkich elementów oryginalnego wyposażenia: m.in. zawiesi zasłon pancernych, bloczków linowych, haków do mocowania ekwipunku, kanałów odwadniających.   

Obiekt dostępny dla zwiedzających. Więcej informacji na stronie https://muzeum.torun.pl/muzeum-twierdzy-torun/