Przykład zachowawczości rozwiazań w prowincjonalnej architekturze sakralnej.

Historia

Kaplica w Czułowie pod wezwaniem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej powstała w 1869, z inicjatywy miejscowych mieszkańców, jako fundacja zbiorowa gminy wiejskiej Czułów. Ołtarz główny fundowany wraz z kaplicą, konsekrowany 1871 r. W ołtarzu obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej malowany przez Hipolita Lipińskieg (1846-1884). Już w 1893 r. staraniem gminy kaplicę odnowiono. W 1896 r. zapewniono kaplicy uposażenie na utrzymanie obiektu i sprawowanie liturgii mszalnej. Od tego czasu do chwili obecnej kaplica mszalna, posługę duszpasterską sprawują księża z Rybnej. W 1906 r. otoczono kaplicę murem z łamanego kamienia wapiennego. Budowniczy/budowniczowie kaplicy jak i otaczającego go muru nieznani. Po 1945 r. wykonywano doraźne remonty zabezpieczające obiekt, systemem gospodarczym. Szerzej zakrojony remont ze zmianą pokrycia dachowego z dachówki na eternit oraz tynkowaniem, miał miejsce w latach 70 XXw. Malowanie wnętrza, wykonanie boazerii 1 poł. lat 80. Powiększenie obwodu muru oraz wykonanie bramek wejściowych lata 90. W ostatnich latach skuto zewnętrzny tynk i odczyszczono kamienne ogrodzenia.

Opis

Obiekt usytuowany w północno-zachodniej części wsi, na rozwidleniu dróg tranzytowych, tworzących niewielki placyk wznoszący się w kierunku północnym. Kaplica na wyniosłości terenowej, położona na nieco zwichrowanej osi północ-południe, tak że prezbiterium znajduje się od północ./północnego-zachodu a wejście od południa/południowego-wschodu. Jest otoczona murem z kamienia wapiennego. W granicach ogrodzenia modrzew i kilka mniejszych drzewek. Wejście od zachodu flankowane dwoma smukłymi żywotnikami (po zewnętrznej stronie muru). W eliptycznym murze otaczającym kaplicę 2 przebicia/bramy. Brama północna na osi wejścia nakryta niewielkim tympanonikiem. Brama zachodnia zwieńczona półkolistym łukiem. Do starszego muru dostawiony nowszy na planie nieregularnego, wyoblonego, wieloboku, który dodatkowo wydziela przestrzeń kaplicy od otaczających ją ulic. Wygospodarowany w ten sposób dodatkowy teren (od północy i od zachodu kaplicy) zagospodarowany zielenią i dodatkowymi ławkami dla wiernych. Od północy znalazło się też miejsce dla niewielkiego polowego ołtarzyka, może on jednak mieć charakter tymczasowy.

Plan kaplicy wydłużony, dwudzielny, z czworoboczną nawą i półkoliście zamkniętą absydą-prezbiterium. Bryła zwarta, przysadzista, z trójkątnym szczytem w fasadzie. Nakryta dachem dwuspadowym, zwieńczonym zdwojoną wieżyczką na sygnaturkę z cebulastym hełmem i latarnią. Fasada jednoosiowa, z wydatnym, trójkątnym szczytem, z dwuskrzydłowymi drzwiami umieszczonymi we wnęce z półkolistym zwieńczeniem. Artykulacja pionowa w formie pary lizen akcentujących narożniki. Pod okapem dachu gzyms koronujący. W osi szczytu wnęka z ażurową oprawą, w niej figurka Matki Boskiej. Elewacje boczne analogiczne, dwuosiowe. Okna o wykroju stojącego prostokąta z półkolistym zwieńczeniem, lekko rozglifione. Lizeny podkreślają granicę między korpusem nawy, a absydą. Absyda jednoosiowa, w osi okulus owalny, bez obramień.

Kościół murowany z kamienia, ściany tynkowane. Więźba dachowa o konstrukcji tradycyjnej krokwiowo-płatwiowa, wsparta na słupach, dach dwuspadowy, kryty blachą. Na skrzyżowaniu nawy z transeptem wieżyczka na sygnaturkę, obita blachą ocynkowaną z cebulastą kopułą. Wieża nakryta ośmiobocznym hełmem. Sygnaturka i hełm wieży kryte blachą. Nawa i prezbiterium nakryte płaskim stropem. Kaplica od strony wschodniej i przedsionek pod wieżą sklepione krzyżowo. Ogrodzenie i kaplice murowane z kamienia. Daszki ogrodzenia z płyt betonowych. Zadaszenia kaplic w całości wylane z betonu

Oprac. Grzegorz Młynarczyk, OT NID w Krakowie 04.2020