Historia

Czarniecka Góra to niewielka wieś położona malowniczo w dolinie rzeki Czarnej, w gminie Stąporków, niedaleko stacji kolejowej Niekłań. W XIX wieku znajdowała się tutaj osada leśna o nazwie Lasek lub Turzotka, należąca do dóbr prywatnych Duraczów, Jana hrabiego Tarnowskiego herbu Leliwa. Mieszkańcy tej osady zajmowali się wydobywaniem rudy żelaza (metodą ręczną, odkrywkową). Pięknie położona zachęcała do wypoczynku. „Powietrze przepojone aromatem żywicznym i ozonem było lekkie, przewiewne, w miarę wilgotne i absolutnie czyste”. Jako pierwszy zalety klimatyczne tego terenu odkrył łódzki kardiolog i internista Michał Misiewicz. W 1891 roku kupił od hrabiego cztery morgi sosnowego lasu, na których założył własne sanatorium przyrodolecznicze. Uzdrowisko to zostało uruchomione pod koniec czerwca 1891 roku przy wsparciu Doktora Michniewicza (inspektora lekarskiego guberni kieleckiej). Poza sprzyjającym klimatem, dodatkowym atutem było położenie tuż obok źródła „Stefan” (później „Sercówka”) nazwanego tak na cześć teścia doktora Misiewicza. Dobroczynne właściwości źródła potwierdziła analiza wody przeprowadzona w 1893 roku przez doktora Odona Bujwida. 

Faktyczny, intensywny rozwój miejscowości jako uzdrowiska nastąpił w 1905 roku kiedy Czarniecka Góra przeszła pod zarząd inżyniera Zygmunta Misiewicza (syna pierwszego właściciela). W krótkim czasie, bo od 1905 do 1909 roku powstało sześć dużych, piętrowych willi oraz internat połączony krytą galerią z murowanym gmachem wodoleczniczym, wyposażonym w nowoczesne wanny i urządzenia do kąpieli leczniczych. Uzdrowisko działało sezonowo, od maja do października, z głównym sezonem od połowy czerwca do końca sierpnia. Skutecznie leczono tu choroby dróg oddechowych, serca i naczyń krwionośnych, przewodu pokarmowego, przemiany materii, anemię oraz schorzenia nerwowe, takie jak neurastenia i bezsenność. Kuracjusze mieli do dyspozycji również park ze ścieżkami spacerowymi, jeziorko z łódką, plac zabaw z kręgielnią i gimnastyką, kort tenisowy, a w sezonie organizowano koncerty, tańce, teatry amatorskie i wycieczki. Dojazd do sanatorium odbywał się koleją Iwangrodzko-Dąbrowską (linia Koluszki-Ostrowiec) do stacji Niekłań, skąd kursowały bryczki do uzdrowiska. W XIX wieku przyjeżdżali tu posłowie rosyjskiej dumy, a w okresie XX-lecia międzywojennego tak znane osoby jak Roman Dmowski, premier Felicjan Sławoj Składkowski, prezydent Warszawy Stefan Starzyński.

Niedługo po powstaniu sanatorium, wśród drzew powstały drewniane wille utrzymane w stylu szwajcarskim, a także liczne prywatne pensjonaty. Willa Halinówka jako dom letniskowy została wzniesiona w 1930 roku, pierwotnie prawdopodobnie jako własność hrabiny Turskiej. Następnie przeszła na własność rodziny Szorców i za ich bytności została od frontu dobudowana częściowo przeszklona weranda. W latach 1940-1944 zamieszkiwali w willi górnicy z miejscowej kopalni rudy żelaza. Po wojnie wyremontowano zdewastowany budynek, wymieniona została wówczas stolarka drzwiowa i okienna. Następnie od 1948 roku zamieszkiwany był kolejno przez rodziny prywatne.

Obecnie miejsce dawnego uzdrowiska nosi nazwę Świętokrzyskie Centrum Rehabilitacji, a teren parku i internat są wykorzystywane zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, pomimo że w wyniku prac górniczych zanikło bijące tu źródło. 

Opis

Willa „Halinówka” o numerze 59 położona jest w górnej części osady, w lesie, przy lokalnej drodze, na prostokątnej działce opadającej w kierunku drogi. Sąsiaduje ona od zachodu z willą "Zosieńka", a od wschodu z domem nr 60. Cała posesja jest ogrodzona. Dom skierowany jest frontem do drogi, tuż obok niego znajduje się ocembrowana i obudowana studnia. Na prawo od wejścia ulokowana została stróżówka, za stróżówką, przy ogrodzeniu stoi drwalka. W przedniej części posesji znajdują się pojedyncze drzewa (sosna, brzoza, dąb) i okazały świerk; część tylna porośnięta jest lasem sosnowym i pojedynczymi drzewami liściastymi (m.in. dębami). 

Willa jest budynkiem parterowym, wzniesionym na planie zbliżonym do kwadratu i osadzonym na kamiennym fundamencie i betonowym otynkowanym cokole o zmiennej wysokości. Ściany zewnętrze szalowane są poziomo, natomiast narożniki ujęte są pionowymi deskami. Stolarka okienna i drzwiowa jest tu drewniana – okna są skrzynkowe jedno, dwu i trzy-skrzydłowe, a drzwi płycinowe jedno i dwu-skrzydłowe. Na taras i balkon prowadzą również dwuskrzydłowe, płycinowe drzwi jednak dodatkowo przeszklone. Obiekt przykrywa wysoki dach z wydatnym okapem podbitym deskami, w który wkomponowano cztery wystawki zwieńczone osobnymi dachami dwuspadowymi. Więźba dachowa wykonana tradycyjną metodą ciesielską z belek łączonych na nakładkę i wpusty. Krokwie wsparto na płatwiach i trzech stolcach, a stabilność konstrukcji zapewniają miecze łączone z belkami stropowymi. Połacie dachowe kryte są blachą ocynkowaną kładzioną na deskowaniu, a z ich linii wyrastają surowe, ceglane kominy.

Elewacja frontowa: Dominującym elementem osiowej kompozycji jest przeszklona weranda posadowiona na wysokim cokole (pod którą mieści się obszerna komórka), przykryta dachem pulpitowym. Wystawka frontowa mieści dwa okna doświetlające klatkę schodową oraz korytarz poddasza. Na werandę prowadzą betonowe schody. Elewacja tylna: Czteroosiowa, z centralnie umieszczoną parą okien i drzwi prowadzących na betonowy taras (prowadzą na niego betonowe schody). Nad wyjściem znajduje się drewniany balkon wsparty na dwóch przyściennych słupach. Elewacje boczne: Wschodnia jest w pełni symetryczna, z dwoma szerokimi, 6-dzielnymi oknami w parterze i jednym w wystawce. Elewacja zachodnia ma charakter niesymetryczny – znajdują się tu okna o różnej szerokości (2-dzielne kuchenne i wąskie, 3-dzielne łazienkowe) oraz prostokątny otwór doświetlający piwnicę.

Wnętrze budynku charakteryzuje się centralnym układem komunikacyjnym. Ściany są otynkowane i malowane, a podłogi wykonane z klasycznych desek. Na parterze zlokalizowany jest korytarz, z którego zapewniony jest dostęp do trzech pokoi, łazienki oraz kuchni. Pod częścią kuchenną znajduje się piwnica. Jest to pomieszczenie o surowym charakterze, ze ścianami z kamienia łamanego, klepiskiem (ziemia) oraz nagim stropem belkowym. W korytarzu znajdują się również schody zabiegowe (policzkowe z balustradą) prowadzące na wyższą kondygnację. Przestrzeń pod dachem została w pełni zagospodarowana: składa się z korytarza, trzech pokoi oraz komórki. Pokój od strony południowej posiada bezpośrednie wyjście na balkon. Stropy w części mieszkalnej są belkowe z całkowitym przesłonięciem konstrukcji (stropy kryte). Komunikacja z piwnicą oraz strychem odbywa się za pomocą klap w podłodze i suficie.

Dom prywatny, nie dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Joanna Rek, OT NID w Kielcach, 02.2026 r.