cmentarz żydowski stary - Zabytek.pl
Adres
Łańcut, Stanisława Moniuszki 15
Lokalizacja
woj. podkarpackie,
pow. łańcucki,
gm. Łańcut (gm. miejska)
PDF Łańcut, cmentarz żydowski, nota w języku hebrajskim
Przypuszczalnie osiedlili się tam mniej więcej w tym czasie, bo w 1566 roku mieszkało w Łańcucie już pięć rodzin żydowskich. W 1583 roku właściciel miasta Krzysztof Pilecki wydał zakaz osiedlania się w nim Żydów. Zabroniono im również handlować oraz uprawiać rzemiosło. Wiadomo jednak, że zakaz nie był do końca respektowany, bo w 1600 roku w mieście przebywało pięciu Żydów, którzy płacili podatki. W 1624 roku w Łańcucie mieszkało już 18 rodzin żydowskich.
W połowie XVIII wieku sytuacja uległa zmianie. Stanisław Lubomirski zachęcał Żydów do osiedlania się i kupowania domów. Prawdopodobnie wspólnota żydowska dysponowała już wtedy własnym miejscem pochówku i drewnianą synagogą.
Opis
Cmentarz założono na wzgórzu, poza wałami miejskimi (między obecnymi ulicami Moniuszki i Grunwaldzką). Rozwój społeczności żydowskiej został zahamowany przez wojny i najazdy w połowie XVII wieku. Pod koniec XVII w. wspólnota żydowska zaczęła się odradzać. W 1684 roku odnotowano już 33 rodziny zamieszkujące w Łańcucie, a w 1765 roku 829 Żydów. W drugiej połowie XVIII wieku Łańcut stał się ważnym miejscem ruchu chasydzkiego. W 1770 roku osiadł tu na dwa lata Elimelech ben Eleazar Lipmann z Leżajska, a w latach 90. XVIII wieku rezydował w Łańcucie Jaakow Icchak ha-Lewi Horowic, zwany Widzącym z Lublina.
W XIX wieku gmina łańcucka rozrastała się i utrzymywała dwie synagogi. Wzrastała liczba ludności. W 1870 roku w gminie żydowskiej żyło 1778 osób, a w 1900 roku — 2588 osób, a w mieście — 1940 osób.
W związku z rozrostem społeczności żydowskiej cmentarz musiał być powiększany. W czasie drugiej wojny światowej został kompletnie zdewastowany, a na jego terenie pozostały jedynie fragmenty macew. Pod koniec XX wieku, dzięki inicjatywie rabina Mendla Reichberga, zostały odbudowane dwa ohele. Większy stoi nad grobem cadyka Naftalego Cwi Horowica z Ropczyc. Mniejszy wzniesiono nad grobem cadyka Eleazara, syna CwiElimelecha Szapiro, z Dynowa. Cmentarz został ogrodzony.
W 2023 roku cmentarz został oznaczony pamiątkową tablicą w ramach Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczpospolitej Polskiej.
Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 2023 r.
Rodzaj: cmentarz żydowski
Forma ochrony: Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_18_CM.94375