Po 1862 r. nastąpił stopniowy napływ ludności żydowskiej do Urzędowa, związany ze zniesieniem powyższego zakazu. W II połowie XIX w. istniała tutaj fabryka garncarska oraz ok. 20 sklepów należących do Żydów. Prawdopodobnie wtedy utworzyła się samodzielna gmina żydowska. W 1900 r. w miejscowości mieszkały 303 osoby wyznania mojżeszowego. Zajmowały się one głównie handlem, co stanowiło poważne źródło konfliktów ze społecznością chrześcijańską. Sytuacja pogarszała się wraz z pogłębiającym się kryzysem ekonomicznym i wzrostem antysemityzmu.

W dwudziestoleciu międzywojennym pod zarządem gminy znajdowała się synagoga, bet midrasz, mykwa, rzeźnia rytualna oraz cmentarz. W miejscowości istniał też prywatny cheder i rozwijało się życie polityczne – duże wpływy miały ugrupowania syjonistyczne.

Po wybuchu II wojny światowej, Urzędów został zajęty przez Niemców. W 1940 r. zmusili oni Żydów do noszenia na lewym ramieniu opaski z gwiazdą Dawida. Utworzyli też getto, w którym znaleźli się także więźniowie z Wąwolnicy i z Wiednia. Likwidacja getta nastąpiła w 1942 r., kiedy okupant przewiózł wszystkich zdolnych do pracy do obozu w Kraśniku-Budzyniu, a pozostałych do getta w Kraśniku. Stamtąd Żydzi urzędowscy trafili następnie do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu.

Opis

Cmentarz żydowski w Urzędowie położony jest ok. 1 km na południe od rynku, na tzw. polach urzędowskich, pomiędzy Urzędowem a Kraśnikiem. Zajmuje zagajnik pośrodku pól, zlokalizowany w sąsiedztwie głębokiego jaru porośniętego drzewami i krzewami, na wysokości posesji przy ul. Partyzantów 64. Można dojechać do niego drogami polnymi – od strony ul. Partyzantów lub od strony ul. Wodnej.

Zgodnie z napisem na pomniku, cmentarz powstał w 1908 roku. Działkę zakupiono od rolników: Czesława Grudzińskiego, Józefa Krasińskiego i Adolfa Wojtuszkiewicza. Wkrótce cmentarz ogrodzono płotem.

Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Dochodziło na nim też do zbrodni ludobójstwa. Wszystkie macewy zostały usunięte lub zniszczone, a teren został zniekształcony wskutek wybierania piasku w czasach PRL. Dopiero w 1993 r. z inicjatywy mieszkańców wystawiono pomnik w kształcie macewy, poświęcony pamięci zamordowanych. Inskrypcja głosi: „Żydom urzędowskim zamordowanym przez hitlerowców w latach 1939–1944. Społeczeństwo Urzędowa 1993 r. Miejsce to było kirkutem w latach 1908–1944”.

Oprac. Magda Lucima

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.