Historia

Pierwsze informacje o ludności żydowskiej w Pajęcznie pochodzą z XVIII wieku, od początku kolejnego stulecia Żydzi zaczęli się osiedlać w mieście na szerszą skalę. Początkowo podlegali kahałowi w Działoszynie i tam też zapewne byli chowani. Od chwili przekształcenia kahałów w gminy żydowskie (1821 rok) powstała niezależna gmina w Pajęcznie. Przez dłuższy czas społeczność żydowska pozbawiona była własnego cmentarza oraz bożnicy (na cele modlitewne wynajmowano budynek). W 1852 roku, w czasie epidemii cholery, starozakonni zajęli na pochówki leśny teren, ofiarowany Pajęcznu w XVI wieku przez Zygmunta I. Jego lokalizacja była zgodna z ówczesnymi wymogami: grunt znajdował się w odległości dwóch wiorst od miasta, nie podlegał uprawie i wypasowi. Powierzchnia wynosiła 6400 arszynów kwadratowych. Działka cmentarna miała kształt nieregularnego czworokąta. W czasie okupacji na cmentarzu chowano ofiary hitlerowskiego terroru a sama nekropolia została zdewastowana. Powyrywane macewy służyły jako materiał budowlany do brukowania ulic. Po zakończeniu okupacji działała tu kopalnia żwiru, przez co teren został ostatecznie przekształcony. Po zlikwidowaniu kopalni znajdowało się w tym miejscu wysypisko śmieci. Obecnie jest to teren nieużytkowany, w większości zalesiony. 

Opis    

Cmentarz położony jest w północnej części miasta, z dala od zabudowy śródmiejskiej, po północnej stronie ul. 700-lecia. W pobliżu (od zachodu) znajduje się zbiornik wodny. Nekropolia nie posiada ogrodzenia. Nie zachowały się ślady pochówków ani elementy kompozycyjne, jak podział na kwatery, ciągi komunikacyjne itp. Teren nie jest zagospodarowany: częściowo stanowi teren leśny, pozostały obszar to nieużytki i pozostałości kopalni żwiru.

Teren dostępny. 

Oprac. Anna Michalska, NID OT Łódź, 30.4.2026 r.

Bibliografia    

• APŁ, Anteriora 2539, AGAD CWW, sygn. 1439.
• Pach J. i K., Pajęczno poprzez wieki, Częstochowa 2002.