Historia

Podczas I wojny światowej Twierdza Osowiec była dwukrotnie oblegana, po raz pierwszy na przełomie września i października 1914 roku, drugi raz od lutego do sierpnia 1915 roku. Cmentarz to miejsce pochówku żołnierzy armii niemieckiej, którzy zginęli w walkach toczonych okolicach wsi Ruda. Ilość pochowanych tu żołnierzy jest nieznana. Pierwotnie mogiły ziemne (pojedyncze i zbiorowe) zajmowały cały teren cmentarza. Rozmieszczone były w rzędach o przebiegu wschód – zachód. W 2008 roku na cmentarzu przeprowadzono prace remontowo – porządkowe. W centralnej części na betonowych płytach, ustawiono lastrykowy postument, do którego przymocowano nową tablicę inskrypcyjną z czarnego granitu. Ów postument trafił na cmentarz w Rudzie w latach 70. XX wieku w niejasnych okolicznościach. Widniejąca na nim inskrypcja: „W TYM MIEJSCU/ WZNIESIONY ZOSTANIE / POMNIK WDZIĘCZNOŚCI/ DLA ARMII RADZIECKIEJ/ PRZEZ SPOŁECZEŃSTWO/ BIAŁEGOSTOKU/ KOMITET WOJ. FUNDACJI/ POMNIKA/ BIAŁYSTOK DNIA …II…”wskazuje, że nie miał on żadnego związku z cmentarzem wojennym. Za obeliskiem ustawiono nowy drewniany krzyż. Wytyczono alejkę prowadzącą od furtki do pomnika, którą wyłożono betonowymi płytkami. W listopadzie 2020 roku staraniem Gminy Grajewo przeprowadzono prace porządkowe polegające na odnowieniu ogrodzenia, oczyszczenia z mchu i pomalowania drewnianych sztachet, posadowienie nowego krzyża, wykonanie z kostki polbrukowej dojścia do tablicy pamiątkowej.

Opis

Cmentarz położony jest po zachodniej stronie drogi krajowej nr 65, na południowym skraju wsi. Założony na wzniesieniu, na planie prostokąta, o powierzchni 0,04 ha. Został wtórnie otoczony ogrodzeniem na betonowej podmurówce o słupach murowanych z ciosów kamiennych i przęsłach z drewnianych sztachet. Na teren cmentarza prowadzi furtka. W jego centralnej części znajduje się drewniany krzyż i pomnik z tablicą z inskrypcją: „PAMIĘCI POMORDOWANYM/ Z OKRESU/ I WOJNY ŚWIATOWEJ/ SAMORZĄD GMINY GRAJEWO/ PAŹDZIERNIK 2008”. Teren cmentarz porasta drzewostan sosnowy o nasadzeniu swobodnym. Na ogrodzeniu tabliczka informująca, że cmentarz to obiekt zabytkowy, wpisany do rejestru zabytków. Prace remontowe wykonane w 2008 roku spowodowały przekomponowanie terenu cmentarza oraz zatarcie nasypów mogił głównie w jego północnej części. Według dostępnych opracowań na podstawie rozplanowania cmentarza można szacować, że w około 71 mogiłach pochowano około 85 żołnierzy, w karcie ewidencyjnej wskazano 82 mogiły ziemne.

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających. Tablica informacyjna, wskazująca miejsce usytuowania cmentarza, widoczna jest z DK65.

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 24.04.2025 r.