Historia

Miejscowość Góra w źródłach pisanych po raz pierwszy wymieniona została w 1198 roku, kiedy to nadana została przez księcia Mieszka Starego klasztorowi św. Wawrzyńca spod Kalisza. W XV wieku i 1. połowie XVI wieku miejscowość stanowiła własność rodziny Krowickich herbu Korab. W 2. połowie XVI wieku udziały w Górze należały do Agnieszki Lipieckiej, Marcina Gruszczyńskiego i Bartłomieja Szawławskiego vel Szawłowskiego, w 1618 roku wieś należała do Anny Szawławskiej i Mikołaja Poniatowskiego. W 1881 roku jako właściciel wymieniony został Paweł Jołda Krowicki. Tenże Paweł, wraz z Mikołajem z Chociszewa byli patronami tutejszego kościoła parafialnego. 

Parafia pw. Wniebowzięcia NMP w Górze powstała prawdopodobnie w  XIV wieku. Zapewne w niedługim czasie od erekcji parafii zbudowany został pierwszy, drewniany kościół. Świątynia wymieniona została podczas wizytacji parafii z 1604 roku i 1610 roku. W 1719 roku kościół, dzwonnica i kostnica na przykościelnym cmentarzu znajdowały się w dobrym stanie, natomiast według wizytacji z 1729 roku kościół i zabudowania były zrujnowane. W latach 1754-1759 świątynia przeszła remont, nie pomógł on jednak na dłuższy czas, gdyż w 1783 roku zabudowania opisano ponownie jako „w złym stanie”. W tym czasie podjęto decyzję o budowie nowego, również drewnianego kościoła, zachowanego do czasów obecnych, który wzniesiono do 1793 roku. Świątynia ta wpisana jest do rejestru zabytków pod nr 316, decyzją z dnia czwartego lutego 1984 roku. Przy kościele znajdował się pierwszy cmentarz w miejscowości Góra. Usytuowany był na naturalnym, lekkim wzniesieniu i otoczony wałem ziemnym.

Opis

Cmentarz położony jest około 120 metrów w kierunku północno-wschodnim od drewnianego kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP z końca XVIII wieku. Nekropola założona została w 2. połowie XIX wieku. Mieści się na naturalnym wyniesieniu, opadającym w kierunku południowo-zachodnim. Obszar cmentarza ma zarys nieregularny, dostosowany do kształtu wyniesienia, zaokrąglony od strony północnej i prosto odcięty w części południowej. Najwyższy punkt znajduje się w partii północnej. Powierzchnia cmentarza wynosi około 1,2 hektara, z czego 0,9 hektara jest obecnie zajęte przez użytkowany cmentarz, a pozostałe 0,3 hektara w części południowej pozostaje niezagospodarowane. Nekropola ogrodzona jest współczesną siatką stalową, na betonowej podmurówce, rozpiętą między stalowymi słupkami. Wejście główne prowadzi od strony południowo-zachodniej. Stanowi je metalowa, współczesna brama dwuskrzydłowa zawieszona na filarach z betonowej kostki. Po prawej stronie od bramy, furtka do której prowadza trzy betonowe stopnie. W części północno-zachodniej znajduje się drugie wejście na teren cmentarza – furtka do której prowadzą betonowe schody. Główne ciągi komunikacyjne na terenie cmentarza stanowią: aleja dookolna, łącząca jej skraje alejka o przebiegu W-E oraz biegnące przez najwyższy punkt cmentarza aleje o przebiegu SW–NE i S-N. Cmentarz nie posiadał nigdy utwardzonych ciągów komunikacyjnych i dotychczas wszystkie aleje są ziemne – piaszczyste, żwirowe, wysypane drobnymi kamieniami i pokruszonymi cegłami, bądź rzadziej, w mniej uczęszczanych ścieżkach – trawiaste . 

Na cmentarzu dominują współczesne nagrobki z XX i XXI wieku. Najstarsze groby znajdują się w północno-środkowej części cmentarza. Należą do nich: grobowiec rodziny Kołodziejskich z 1893 roku, grób Wiktora i Józefa Zaborowskich zmarłych w 1896 roku i 1899 roku, grobowce rodzin Karłowskich i Skowrońskich, pochodzące zapewne z początku XX wieku (brak dat na tablicach nagrobnych), wyniosła kolumna ceglana, bez tablicy nagrobnej oraz nieopisany grobowiec. Z podobnego okresu pochodzi grobowiec rodziny Boratyńskich, położony w południowo-wschodniej części cmentarza. Na terenie cmentarza znajduje się jeszcze kilkadziesiąt nagrobków z lat 10., 20. i 30. XX wieku, w znacznej mierze wykonanych z betonu i lastrico. Wyróżniają się wśród nich m.in.: nagrobek Alicji Barbary Kowalkiewicz (zmarłej w 1927 roku w wieku ośmiu lat), Manii Fiturskiej (zmarłej w 1929 roku w wieku 15 lat), Michała Krzyżanowskiego, (zmarłego w 1903 roku), właściciela wsi Garbów czy Antoniego Cudzyńskiego (zmarłego w 1908 roku). Na terenie cmentarza nie ma zabytkowego drzewostanu, a kilkanaście znajdujących się na terenie nekropolii drzew iglastych i krzewów (tuje) znajduje się między grobami, w oddaleniu od głównych ciągów komunikacyjnych. Część północna, niezagospodarowana porośnięta jest trawą i krzakami – samosiejkami. 

Cmentarz dostępny całą dobę.

Oprac. Anna Nierychlewska, OT NID w Łodzi, 11.02.2026 r.