Historia

W XVI-XVII wieku dwór w Cisowie wchodził w skład dóbr krasnoborskich nadanych Chreptowiczom herbu Odrowąż przez Aleksandra Jagiellończyka. W końcu XVII wieku Cisów stanowił uposażenie dominikanów, sprowadzonych do Krasnegoboru przez wdowę po Samuelu Chreptowiczu - Konstancję. Na początku XIX wieku w Cisowie osiadł wnuk Joachima Chreptowicza, kanclerza, twórcy Komisji Edukacji Narodowej a syn jego córki Ewy - Karol hrabia Brzostowski jeden z najwybitniejszych reformatorów społeczno-ekonomicznych XIX wieku. Początkowo mieszkał w oficynie pełniącej wówczas funkcję dworu a następnie w latach 20. XIX wieku wystawił obok nowy murowany dwór. Po śmierci Brzostowskiego w zespole dworskim znajdowała się administracja utworzonej przez niego Rzeczpospolitej Sztabińskiej (tzw. Fundacja Sztabińska). W 1949 roku zespół dworski w Cisowie przeszedł na skarb państwa. W latach 60. XX wieku oba ocalałe budynki użytkowała Fabryka Sprężyn w Warszawie. Następnie właścicielem został Związek Młodzieży Wiejskiej, który był użytkownikiem obiektów do początku lat 90. XX wieku. W tym czasie zabudowania dworskie w Cisowie stały się własnością komunalną. Obecnie są własnością prywatną.

Opis

Zespół dworski w Cisowie usytuowany jest wzgórzu, w odległości 300 metrów na północ od zabudowań wsi Podcisówek, po zachodniej stronie drogi Sztabin-Augustów (droga nr 8). W skład zespołu wchodzi dwór, oficyna i otaczający je park. Dwór klasycystyczny wzniesiony został przez Karola Brzostowskiego w latach 20. XIX wieku. Jest to budynek murowany z cegły, tynkowany, posadowiony na wysokim, kamiennym cokole. Założony na rzucie prostokątnym, nakryty dachem naczółkowym, w połaciach którego umieszczono małe facjatki i lukarny typu wole oko. W części frontowej południowej - jednokondygnacyjny, w niżej położonej części północnej - trójkondygnacyjny. Układ wnętrza dwutraktowy z korytarzem na osi środkowej. Wejście frontowe poprzedzone jest gankiem kolumnowym dźwigającym trójkątny szczyt. Wejście od strony ogrodu również z portykiem kolumnowym, z parami kolumn wspierających taras skomunikowany z piętrem dworu. Taras ujmuje żeliwna, ażurowa balustrada z motywem przeplatających się wici akantowych i stylizowanych rozet. Oficyna wybudowana być może na przełomie XVIII i XIX wieku lub na początku XIX wieku jest budynkiem jednokondygnacyjnym, założonym na rzucie prostokąta, posadowionym na kamiennym cokole, nakrytym dachem dwuspadowym z naczółkami. Wnętrze dwutraktowe, z centralnie umieszczoną sienią. Wejście poprzedza kolumnowy ganek zwieńczony trójkątnym szczytem z okulusem. Budynki otacza ogród-park o drzewostanie mieszanym.

Obiekt niedostępny dla zwiedzających - teren prywatny.

Oprac. Grzegorz Ryżewski, OT NID w Białymstoku, 27.08.2014 r.