Historia

Cerkiew została wzniesiona w latach 1904-1906 staraniem miejscowej społeczności na miejscu wcześniejszej z 1795 roku, która spłonęła w 1904 roku. W 1939 roku wieś w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow została zajęta przez ZSRR, a cerkiew położona blisko Sanu znalazła się w przygranicznym pasie, który oczyszczono z zabudowy wiejskiej. W latach 1944-1951 wieś została włączona do terytorium ZSRR. Po korekcie granic państwa w 1951 roku wieś znalazła się ponownie w granicach Polski. Cerkiew po wojnie była początkowo pozbawiona opieki, następnie zamieniono ją na magazyn zboża, a w latach 60. XX wieku jako magazyn Ochotniczej Straży Pożarnej. Od 1969 roku została przejęta przez kościół rzymsko-katolicki i użytkowana jako świątynia filialna parafii w Lutowiskach, a następnie w Dwerniku. W latach 70. XX wieku przeprowadzono gruntowny remont świątyni. Kolejny remont dawnej cerkwi przeprowadzono w 1995 roku.

Opis

Cerkiew orientowana, usytuowana jest w południowym krańcu wsi, tuż przy drodze lokalnej Lutowiska-Zatwarnica. Położona jest na wypłaszczeniu terenu łagodnie opadającego w kierunku pobliskiej rzeki San. W pobliżu cerkwi zachowane pozostałości dawnego cmentarza cerkiewnego (kilka nagrobków) oraz reliktowy starodrzew. Na zachód od świątyni znajduje się współczesna drewniana dzwonnica z dzwonem z 1932 roku przeniesionym z nieistniejącej już cerkwi w Ruskiem. Teren przycerkiewny otoczony ogrodzeniem z siatki drucianej. Cerkiew jest budowlą trójdzielną, złożoną z prezbiterium, nawy i babińca. Prezbiterium na rzucie prostokąta, zamknięte jest od wschodu trójbocznie. Od południa i północy do prezbiterium przylegają dwie symetryczne zakrystie. Nawa rozplanowana na rzucie prostokąta jest szersza od pozostałych głównych członów budowli. Babiniec założony na rzucie prostokąta poprzedzony jest krótkim przedsionkiem. Zrąb ścian głównych członów cerkwi jest równej wysokości. Bryła obiektu jest zwarta, z dominacją części środkowej tj. nawy zwieńczonej kopułą na ośmiobocznym tamburze. Dolną część cerkwi (do wysokości podstawy okien) wydziela od górnej wydatny daszek okapowy obiegający całą świątynię.

Dach nad babińcem jest dwuspadowy, nad prezbiterium wielospadowy, nad nawą - poprzeczny - dwuspadowy. Kalenice dachów założone są na tej samej wysokości. Szczyty dachu nad nawą i babińcem oszalowano deskami w pionie. Cerkiew została wzniesiona z drewna w konstrukcji zrębowej. Posadowiona została na kamiennym podmurowaniu. Daszek okapowy obiegający świątynię wsparty został na wysuniętych przed zrąb belkach (tzw. rysiach). Ściany cerkwi, szczyty dachów nad nawą i babińcem oraz tambur kopuły są oszalowane w pionie deskami i listwowane. Połacie dachów pokryte zostały blachą. Wnętrze cerkwi oświetlone jest prostokątnymi oknami zamkniętymi łukiem odcinkowym (w nawie okna zdwojone). Drzwi wejściowe frontowe dwuskrzydłowe, z klepkami ułożonymi w jodełkę. Wnętrze w zasadzie jednoprzestrzenne (dawniej nawę od prezbiterium dzieliła ściana ikonostasowa). Przy zachodniej ścianie babińca znajduje się nadwieszony chór muzyczny. Wyposażenie cerkiewne nie zachowało się. Ustawiony w prezbiterium ołtarz główny przeniesiony został z kaplicy sióstr Boromeuszek z Łańcuta. Na cmentarzu przycerkiewnym zachowało się sześć nagrobków z XIX i XX wieku, a o ścianę prezbiterium oparta jest płyta nagrobna Feronii z Dubrawskich Orlickiej z 1644 roku z wyrytym herbem SAS oraz tekstem w języku starocerkiewnosłowiańskim.

Obiekt dostępny z zewnątrz przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Ryszard Kwolek, OT NID w Rzeszowie, 11-06-2015 r.