Historia

Przypuszcza się, że cerkiew istniała w tym miejscu już w połowie XV wieku. Jednak najstarsza wzmianka o mrzygłodzkiej cerkwi pochodzi z 1510 roku, gdy wymieniono ją w spisie podatkowym ziemi sanockiej jako zniszczoną. Cerkiew, nosząca wezwanie Podwyższenia Krzyża Św., będąca świątynią parafialną, powstała w 2. połowie XVIII wieku. Jest także wzmiankowana pod 1758 rokiem jako jeden z nielicznych budynków ocalałych podczas powodzi. W latach 1787-1789 cerkiew funkcjonowała już pod wezwaniem Zaśnięcia Bogarodzicy. W 1813 roku, w wyniku przeprowadzonej zmiany administracyjnej, cerkiew w Mrzygłodzie stała się filią parafii w Hłomczy. Przebudowa i konsekracja mrzygłodzkiej cerkwi nastąpiła w 1891 roku. W 1901 roku cerkiew odnowiono. Po II wojnie światowej, gdy ludność grekokatolicka została wysiedlona, cerkiew zaadaptowano na magazyn Rolniczej Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Wówczas budynek przekształcono zmieniając dach oraz pozbawiając go ozdobnego hełmu nad babińcem. Obecnie obiekt ponownie znajduje się w zarządzie Parafii Grekokatolickiej w Hłomczy, nie pełni jednak funkcji sakralnej. 

Opis

Cerkiew usytuowana jest za północnym kwartałem rynku, na nieogrodzonym, płaskim terenie, pośród niskiej zabudowy mieszkalnej i usługowej. Świątynia jest orientowana, założona na rzucie prostokąta z prezbiterium zamkniętym półkoliście oraz wydłużonym babińcem. Bryła trójczłonowa, jednokondygnacyjna, złożona z prostokątnej nawy, węższego od niej przedsionka oraz z zamkniętego półkoliście prezbiterium. Wymurowana z występującego lokalnie kamienia z uzupełnieniami z cegły, wykonanymi podczas późniejszych przebudów i doraźnych napraw. Na elewacjach pozostałości tynku pokrywającego niegdyś budowlę. Cerkiew przekryta współczesnym dachem dwuspadowym. Nad prezbiterium dach zapadnięty. Elewacja frontowa została przepruta otworem drzwiowym zamkniętym łukiem pełnym, w którym wmontowano wtórnie dwuskrzydłowe drzwi klepkowe (nadświetle zostało zamurowane). Wejście ujęte po obu stronach pilastrami, na których zachowały się ślady boniowania. W górnej części pilastrów widoczne są pozostałości profilowanego gzymsu, który był kontynuowany wzdłuż wszystkich elewacji przedsionka. W elewacjach bocznych cerkwi znajdują się po dwa prostokątne okna. Czytelne w elewacjach ślady łuków potwierdzają, że pierwotnie okna były zamknięte półkoliście. Okna drewniane, skrzynkowe, jednokrosnowe, w większości pozbawione szyb, zabezpieczone kratą od wewnątrz. Prezbiterium z oknem od strony południowej. Od północnej strony prezbiterium znajduje się dodatkowe wejście umieszczone w głębokiej wnęce sklepionej łukiem odcinkowym.  

Obiekt dostępny wyłącznie z zewnątrz.

Oprac. Joanna Dzik, OT NID w Rzeszowie, 04.11.2025 r.