Kościół parafialny pw. św. Jacka, Bytom
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. św. Jacka

Bytom

photo

Monumentalny kościół jest jednym z najcenniejszych przykładów architektury późnej fazy neoromanizmu, charakterystycznej dla panowania Wilhelma II, powstałej na obszarze Górnego Śląska. Obiekt został wzniesiony na wzór średniowiecznej katedry w Limburgu nad Lahnem. Zarówno jego bryła, jak również zastosowana dekoracja (z elementami secesyjnymi) wykazuje się wysokimi walorami artystycznymi.

Historia

Obiekt usytuowany jest w obszarze bytomskiej dzielnicy Rozbark. Na terenie obecnego kościoła w 1740 r. została wzniesiona drewniana kaplica „przy źródle”. W 1801 r. na jej miejscu zbudowano murowany kościółek pw. św. Jacka, który spłonął w 1868 r. W związku z tym, w 1873 r. podjęto decyzję o budowie murowanej kaplicy zlokalizowanej obok źródełka. Projekt autorstwa Jana Kowolika został zrealizowany w 1875 r. W krótkim czasie kaplica stała się jednak zbyt mała dla wzrastającej liczby wiernych. Ówczesny proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Bytomiu, ks. Emanuel Buchwald, zainicjował budowę oddzielnego kościoła dla dzielnicy Rozbark. Został on zaprojektowany przez Maksa Giemzę z Katowic, a budowniczym był F. Neumann z Bytomia. Obiekt wzniesiono w stylu neoromańskim, a wzorem była katedra w Limburgu nad Lahnem. Kamień węgielny pod budowę położono 12 maja 1908 r. Poświęcenie kościoła miało miejsce 27 sierpnia 1911 r., a konsekracji dokonał 8 kwietnia 1915 r. biskup wrocławski kard. Adolf Bertram. W 1915 r. kościół został wydzielony z parafii Wniebowzięcia NMP w Bytomiu. 14 kwietnia 1913 r. wybrano pierwszego proboszcza, którym został ks. Franciszek Strzybny. Witraże dla kościoła zaprojektowane przez szkołę krakowską zostały wykonane w Berlinie w firmie Bunscha, natomiast dzwony odlano w firmie F. Otto Memlingen-Bremen.

Opis

Kościół zlokalizowany jest na placu między ulicami Jana Matejki i Stanisława Witczaka. Obiekt jest otoczony ogrodzeniem.

Kościół jest orientowany, murowany z piaskowca. Został wzniesiony na planie krzyża łacińskiego złożonego z trzech naw, transeptem zamkniętym trójbocznie oraz zamkniętego półkoliście prezbiterium z obejściem ujętego po bokach zakrystiami i kaplicami dolnego i górnego kościoła. Bryła kościoła jest zróżnicowana. Korpus główny jest dwupoziomowy. W elewacji frontowej dominują dwie kwadratowe, sześciokondygnacyjne wieże flankujące korpus główny. Wieże zakończone są trójkątnym szczytem z umieszczonym centralnie triforium i dwiema rozetami po bokach. W korpusie głównym, na osi środkowej znajduje się portal uskokowy z figuralnym tympanonem. Całość wieńczy trójkątny baldachim z krzyżem umieszczonym na środku. Powyżej znajduje się duża rozeta wypełniona witrażem. Nad nią gzyms arkadkowy oddzielający trójkątny szczyt z centralnie umieszczonym triforium i dwiema rozetami po bokach. Po bokach wież umieszczono absydy, w których znajdują się klatki schodowe prowadzące na emporę chóru muzycznego. Elewację północną i południową obejmują dwuosiowe wieże, pięcioosiowy korpus główny, trójosiowy transept i trójosiowa część prezbiterialna. Fasady wieży są analogiczne jak w elewacji frontowej, z dostawionym na wysokości drugiej kondygnacji półokrągłymi wieżyczkami, w których umieszczono wejście do wieży. Od strony zachodniej bryła rozczłonkowana. Składa się z półkolistego, dwukondygnacyjnego obejścia prezbiterium z flankującymi budynkami zakrystii i zejściami do krypty. Powyżej umieszczona jest apsyda prezbiterium ujęta dwoma wieżami z dwóch stron. Po bokach absydy prezbiterium dostawione są kwadratowe wieże z przylegającymi absydkami. Dachy kościoła pokryte są blachą miedzianą. Jedynie dachy wież flankujących prezbiterium oraz absydy obejścia kryte są ceramiczną dachówką typu mnich i mniszka. Nad skrzyżowaniem znajduje się sygnaturka. Wnętrze kościoła górnego - bazylikowego przekryte jest stropem, nawy oddzielone są między sobą kolumnami o dekoracyjnych kapitelach. W części wschodniej umieszczono emporę, w części zachodniej prezbiterium wydzielone transeptem. W części wschodniej znajduje się chór muzyczny. Wnętrze kościoła dolnego - halowego zostało podzielone na trzy nawy oddzielone od siebie kolumnami o kostkowych kapitelach i neoromańską płaskorzeźbą. Prezbiterium zamknięte jest absydą z podwójnym obejściem. W nawie głównej umieszczono sklepienie krzyżowe z gurtami, w nawach bocznych kolebkowe z lunetami na gurtach, a w obejściach kolebkowe. Nawy oddzielone są między sobą kolumnami. W części północnej i południowej umieszczono kaplice. We wnętrzach znajdują się zachowane pierwotne elementy i dekoracje. Rzeźby ołtarza głównego są autorstwa Georga Schreinera z Ratyzbony. Ołtarze boczne i ołtarz główny w kościele dolnym wykonał J. Starck. Natomiast autorem malowideł ściennych (m.in. w krypcie św. Józefa) był Otto Kowalewski z Katowic.

Kościół jest dostępny dla zwiedzających przed i po Mszy Świętej.

Oprac. Sabina Rotowska, OT NID w Katowicach, 17-11-2015 r.

Bibliografia

  • Głazek D., Domus Celeberrima. Architektura sakralna (katolicka) przemysłowej część Górnego Śląska 1870-1914, Katowice 2003, s. 122-123.
  • Głazek D.: Max Giemsa i jego kościoły, [w.:] Sztuka sakralna Rudy Śląskiej, Ruda Śląska 2005, red. B. Szczypka-Gwiazda, M. Lubina, s. 61-72.
  • Głazek D., Neostylowe kościoły w Bytomiu, [w.:] Bytom i jego dziedzictwo w 750-lecie nadania praw miejskich, red. G. Bożek, Katowice 2004, s. 191-193.
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury, Kościół parafialny rzym.-kat. pw. św. Jacka [w Bytomiu] opr. M. Błahut i S. Łabuz, 1992, Archiwum NID.
  • Kozina I., Architektura sakralna, neogotycki uniformizm i nowe doświadczenia przestrzenne, [w:] Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX w., red. E. Chojecka, Katowice 2009, s. 243.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląska, red. S. Brzezicki, C. Nielsen, Warszawa 2006, s. 184.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1908 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Jana Matejki 1, Bytom
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. Bytom, gmina Bytom
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy