Historia

Budynek Biura Wystaw Artystycznych w Katowicach został zaprojektowany w latach 1965-66 przez architekta Stanisława Kwaśniewicza. Autorem konstrukcji jest Jaromir Bohoniuk, a aranżację wnętrz zaprojektował Wojciech Szostak. Autorstwo rzeźby na elewacji zewnętrznej należy do Jerzego Egona Kwiatkowskiego. Projekt powstał w katowickim Miastoprojekcie, a inwestorem była Dyrekcja Inwestycji Miejskich. Choć początkowo obiekt planowano jako pawilon usługowy z kawiarnią, sklepem „Dom Dziecka” i laboratorium gastronomicznym, w 1966 roku zmieniono jego przeznaczenie na potrzeby BWA i znajdującej się pierwotnie w budynku sklepu Cepelii, który został tam wprowadzony na wniosek Wydziału Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Gmach wzniesiono w ramach przebudowy zachodniej części śródmieścia Katowic, której projekt przygotował Mieczysław Król, i której realizację rozpoczęto w 1962 roku. Zakładał on budowę wielkogabarytowych budynków tworzących pierzeję od strony al. Wojciecha Korfantego, a z drugiej strony wyodrębnienie ścieżki ruchu pieszego. Prace budowlane rozpoczęły się po wydaniu decyzji przez Prezydium Rady Miejskiej w Katowicach w roku 1965, a zakończyły się cztery lata później. Budynek został oddany do użytku dopiero 5 stycznia 1972 roku.

BWA otrzymało do dyspozycji 1500 m2 powierzchni użytkowej, z czego 1300 m2 to powierzchnia wystawowa. Część parterową zajęła przeszklona galeria rzeźby, a na piętrze znajdowała się galeria malarstwa, do której prowadziła spiralna klatka schodowa z antresolą i kawiarnią. Część budynku wsparta na słupach i prostopadła do skrzydła głównego otrzymała osobne wejście w postaci łamanych schodów. Pełniła funkcje administracyjne oraz magazynowe. Z czasem, przestrzeń będąca własnością Cepelii została rozczłonkowana na mniejsze lokale, w których mieściły się bank, biuro podróży i kawiarnia. Obecnie wszystkie te pomieszczenia stoją puste. W 2024 roku budynek wpisano do rejestru zabytków pod nr. rej. NA/1340/24., chroniąc go przed degradacją.

Opis

Budynek Biura Wystaw Artystycznych znajduje się w zachodniej pierzei al. Wojciecha Korfantego. Zaprojektowany w stylu powojennego funkcjonalizmu, charakteryzuje się stosunkowo prostą, dwukondygnacyjną bryłą z płaskim dachem ze świetlikami. Budynek BWA został zbudowany na planie kształtu zbliżonego do litery „L”, z trzonem przylegającym do al. Wojciecha Korfantego i ramieniem zwróconym w stronę ul. Franza Wincklera. Pierwsza kondygnacja ma kształt wydłużonego prostokąta, druga, w kształcie litery „L”, krótszą częścią wsparta jest na słupach tworząc podcienia. Na parterze obecnie znajdują się: Forum Designu, przestrzeń wystawiennicza BWA oraz opuszczone pomieszczenia po sklepie Cepelia i kawiarni. Tylna część pierwszego piętra, wsparta na słupach, pełni rolę administracyjną. Konstrukcja budynku powstała w technologii żelbetowego monolitu z wypełnieniem w postaci ścianek z płyt gipsowo-kartonowych. Większość stropów wykonano z ceramiki Akermana, strop nad antresolami – z płyt żelbetowych krzyżowo-zbrojonych. Budynek wieńczy dach ze stalową konstrukcją nośną świetlików. Drugą kondygnację doświetlają luksfery. Elewacje pokryto szlachetnym tynkiem, miejscowo turkusową tłuczką i płaskorzeźbami. 

Poszczególne elewacje pierwszej kondygnacji budynku od strony al. Korfantego składają się z poziomych pasów przeszkleń, które przerywane są przez centralnie umiejscowione odcinki ścian pokrytych mozaiką z turkusowej tłuczki. Elewacje drugiej kondygnacji są pozbawione okien i pokryte fryzem rzeźbiarskim z abstrakcyjnymi przedstawieniami nawiązującymi do tematyki bóstw i móz antycznych, który ciągnie się przez całą długość elewacji. W elewacji frontowej, na środku, we fragmencie udekorowanym mozaiką, znajduje się wejście główne do galerii BWA. Analogicznie tylne wyjście znajduje się na środku elewacji zachodniej. Osobne wejście do Forum Designu znajduje się w elewacji frontowej, w prawym rogu przeszklonego pasu po lewej stronie elewacji. Oświetlenie stanowi pas luksferu umieszczony nad fryzem oraz rytmicznie rozmieszczone świetliki. Tylna część drugiej kondygnacji, wchodząca w skład cześci biurowej, wyłożona została seledynowymi i szarymi płytami oraz wyposażona w osobne wejście, skomunikowane z łamaną klatką schodową. Wnętrze budynku na poziomie parteru składa się z hallu, który prowadzi do Forum Designu lub na klatkę schodową ze spiralnymi schodami. Pozostałe lokale parteru – dawny sklep Cepelii i kawiarnia – są opuszczone i niedostępne. Na klatce schodowej, która prowadzi na pierwsze piętro znajdują się spiralne schody, pierwotnie wykonane z marmuru i lastriko, a w ich połowie umieszczono antresolę. Są one jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wnętrza BWA. Pierwsze piętro jest obszerniejsze od parteru i przeznaczone na przestrzeń wystawienniczą o nieregularnych podziałach, które są wyznaczone i możliwe do modyfikacji przez ekrany modułowe.

Oprac. Weronika Miksa, OT w Katowicach, 24.02.2026 r.