Kościół ewangelicki, ob. rzymskokatolicki filialny pw. Narodzenia NMP, Brzezinki
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół ewangelicki, ob. rzymskokatolicki filialny pw. Narodzenia NMP

Brzezinki

photo

Wzniesiony ok. połowy XVI w. kościół jest jedną z najstarszych drewnianych budowli w województwie. Wyróżnia go bogata dekoracja malarska wnętrza, która wraz z rozbudowanymi, typowymi dla kościołów protestanckich emporami tworzy barwne wnętrze o licznych podziałach.

Historia

Kościół został wzniesiony przez ewangelików ok. 1550 r., na miejscu poprzedniego i rozbudowany w 1693 roku. Według niektórych autorów - wieżę dobudowano w 1725 r. Geometryczna polichromia na stropie nad prezbiterium powstała w 1693 r., dekoracja z motywami roślinnymi na pozostałej powierzchni w 1776 roku. Sygnowanym autorem wystroju malarskiego był Michał Glomb, organista i malarz - amator. Bramy w ogrodzeniu otaczającym teren kościoła zostały wykonane przez Michała Bieńka (Bienaka) z Nagodowic: zachodnia w 1753 r., wschodnia, dwuprzejazdowa, w 1754 roku. Kopia większej z bram znajduje się przy wejściu do Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu - Bierkowicach. Do 1945 r. kościół pełnił funkcję świątyni ewangelickiej, obecnie rzymsko - katolicki, filialny w parafii pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Wołczynie. W 1994 r. kościół padł ofiarą kradzieży, podczas której zaginęły rzeźby z gotyckiego tryptyku (1400-1420), obecnie zastąpione replikami. Kościół był wielokrotnie remontowany, m.in. w 2001 roku.

Opis

Kościół położony jest przy głównej drodze biegnącej przez Brzezinki, bliżej południowego krańca wsi. Jest orientowany, usytuowany na niewielkim wzniesieniu. Przy kościele i dalej, w kierunku południowo - wschodnim, rozpościera się porośnięty starodrzewiem cmentarz. Teren okala drewniane, XVIII - wieczne ogrodzenie z zadaszonymi bramami. Późnogotycki kościół posiada nietypowy plan, złożony z krótkiego, trójbocznie zamkniętego prezbiterium oraz dwusegmentowej nawy, której wschodnia część ma kształt zbliżony do kwadratu a część zachodnia jest krótka i znacznie od niej szersza. Dodatkowo rzut kościoła wzbogacają przylegające do siebie prostokątne zakrystia i pomieszczenie utworzone przez zabudowanie części podcieni (d. salka katechetyczna) wzdłuż północnych ścian kościoła oraz zachodnia kruchta na osi nawy i druga kruchta po stronie południowej, przy węższej części nawy. Bryła jest odzwierciedleniem oryginalnego planu i składa się z elementów o wysokości narastającej w kierunku zachodnim - od niskiego prezbiterium, przez dwie części nawy, po smukłą wieżyczkę przy zachodniej krawędzi dachu, z przylegającymi kruchtami i zakrystią. Dachy nad kościołem są siodłowe, o trzech kalenicach i przedłużonych połaciach północnych, sięgających nad zakrystię i pomieszczenie obok niej. Kruchty kryte są dachami siodłowymi, z zadaszeniem w szczytach, nad wieżą znajduje się wysoki daszek namiotowy. Kościół został wzniesiony w konstrukcji zrębowej, na kamiennych fundamentach. Wieża posiada konstrukcję słupową, mającą podstawę w szerszej części nawy. Dachy i ściany kościoła, za wyjątkiem zachodniej kruchty, pokryte są gontem. Ściany wieży, szczyty nad zachodnią częścią nawy oraz w kruchtach szalowane są deskami w układzie prostym oraz ukośnym. Wnętrze nakrywa strop płaski. Otwór tęczowy jest prostokątny, na prostej belce tęczowej znajduje się data „1693” i krucyfiks gotycki, datowany na 1 poł. XV w. Chór o pełnej, drewnianej balustradzie wsparty jest na słupach z krótkimi mieczami i przedłużony w kierunku wschodnim obszernymi emporami, zakończonymi u dołu profilowanymi listwami. Empory, biegnące wzdłuż północnych ścian kościoła (zarówno nawy, jak i prezbiterium) oraz przy południowej ścianie nawy, dostępne są w trzech miejscach dwubiegowymi schodami. Zróżnicowana szerokość empor zaciera we wnętrzu różnice w szerokości nawy, dając wrażenie jednorodności. Elementem wyróżniającym kościół jest bogata dekoracja malarska wnętrza. Na stropie nad prezbiterium są to malowane kasetony z cyrklowymi rozetami i festonami. Stropy ponad nawą i zakrystią, belka tęczowa oraz wszystkie ściany pokryte są dekoracją o motywach roślinnych. Na jednej z belek z chóru znajduje się malowany kartusz z napisem „Michael Glomb Organist” i data „6 Junji 1776”. Drzwi do zakrystii pokryte są polichromią imitującą krzyżowe okucia z lilijkami w wewnętrznych polach, empory - imitacją marmoryzacji. Wystroju wnętrza dopełniają sprzęty kościelne: późnoklasycystyczne (ambona z malowanymi postaciami ewangelistów z 1 poł. XVII w.), barokowe (architektoniczny, kolumnowy ołtarz główny) oraz ludowe (skrzynia, ławy) itp. Z tryptyku pochodzącego z 1 ćwierci XV w. zachowała się obudowa, wypełniona kopiami skradzionych rzeźb. Odlany w 1819 r. dzwon pochodzi z pracowni Jerzego Beniamina Kriegera we Wrocławiu.

Zabytek dostępny. Zwiedzanie wnętrz po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, OT NID w Opolu, 21.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 4: Powiat kluczborski, red. T. Chrzanowski i M. Kornecki, s. 7-8
  • Emmerling D., Wierzgoń A., Opolskie kościoły drewniane, Opole 2006, s. 18
  • Karta ewidencyjna zabytku architektury: Kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. filialny p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, oprac. J. Kowalewski, 1996, Archiwum WUOZ w Opolu.
  • Śląsk. Zabytki Sztuki w Polsce, oprac. zbiorowe, Warszawa 2006, s. 167.
  • Lutsch Hans, Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 4: Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Oppeln, Tl. 1, Breslau 1894, s. 10-11.
  • Burgmeister L., Wiggert E.,Holzkirche und Holztürme der preussischen Ostprovinzen Schlesien, etc, Berlin 1905, s. 6, 36.
  • Helmigk H. J., Oberschlesische Landbaufunst um 1800, Berlin 1937.
  • Szymański S., Wystroje malarskie kościołów drewnianych, 1970, s. 42 i nn.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1550
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Brzezinki 30A
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. kluczborski, gmina Wołczyn - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy