Historia

Szkoła powstała na wniosek Jadwigi Dziubińskiej, złożonego na posiedzeniu Sejmiku Powiatowego, który w październiku 1919 r. podjął uchwałę o założeniu szkoły średniej dla chłopców w powiecie włocławskim. Uchwała ta została uprawomocniona w lipcu 1920 r. ustawą Sejmu Ustawodawczego RP o ludowych szkołach rolniczych. Ostateczną decyzję o lokacji szkoły w Starym Brześciu Sejmik Powiatowy podjął rok później. W skład komitetu budowy wchodzili m.in.: ks. Stefan Kuliński oraz H. Krzymuski - właściciel majątku Falborz.

Na wydzielonym z majątku państwowego gruncie rozpoczęto budowę gmachu szkoły i budynków gospodarczych oraz stworzono sad. W styczniu 1926 r. pierwszy rok nauki rozpoczęło 24 uczniów - dziewczęta zaczęto przyjmować do klas dopiero w 1948 roku.

Opis

Zespół, w skład którego wchodzi: szkoła, dom nauczyciela (oddzielnie przedszkole), dom mieszkalny, spichrz, stodoła, chlew oraz warsztat zlokalizowany jest we wschodniej części wsi (2 km na płn. wsch. od Brześcia Kujawskiego, droga krajowa nr 62). Gościniec prowadzący do założenia leżącego pośród pól i luźnej zabudowy gospodarczej jest porośnięty szpalerem drzew. Centralny punkt zespołu stanowi dziedziniec z gazonem pośrodku, wokół którego biegnie droga odchodząca do poszczególnych budynków. Całość założenia otoczona jest murem przęsłowym (przęsła żelazne).

Budynek szkoły, murowany, z cegły ceramicznej palonej, otynkowanej, wzniesiony jest na rzucie prostokąta. Dwukondygnacyjny (piętra oddziela wysunięty gzyms), kryty dachem półszczytowym, na nim dachówka ceramiczna. Na skrzyżowaniu osi, w dachu - niewielkie, ostrosłupowe wywyższenie zwieńczone kopułką z latarnią.

Od północy elewacja siedemnastoosiowa. Część środkowa (wyższa o jedną kondygnację) flankowana jest ryzalitami - podobnie jak środek zwieńczone są one trójkątnym frontonem, z tą różnicą, że dolne jego obramienie przerywane jest parą okien. Prostokątne wejście do budynku znajduje się w ryzalicie po prawej. Na skraju zachodniego skrzydła powtórzone zostało ryzalitowe wyłamanie elewacji.

Południowa elewacja jest piętnastoosiowa, pośrodku przedzielona ryzalitem z prostokątnym, zamkniętym od góry łukiem odcinkowym (wejściem na osi). Flankujące go otwory okienne o analogicznych zakończeniach, górne, prostokątne z pełnołukową płyciną powyżej. We wsch.-płd. połaci dachu dwa okna wykuszowe.

Elewacje od zachodu z wejściem na parter budynku, poprzedzonym zadaszonymi schodami. Po prawej okno pojedyncze i dwa na piętrze. Elewacja wschodnia bez otworów okiennych ani drzwiowych, jedynie z gzymsem między kondygnacjami.

W niewielkim oddaleniu od szkoły, po wschodniej stronie dziedzińca, ulokowany jest jednokondygnacyjny dom nauczyciela. Murowany z cegły i otynkowany, wzniesiony na planie prostokąta. Elewacja od południa z pseudoryzalitem została poprzedzona schodami z murowaną balustradą. Schody prowadzą do dwóch, usytuowanych obok siebie, osobnych wejść. Pomiędzy drzwiami wąskie okno, które stanowi oś symetrii dla całej elewacji budynku. Po każdej ze stron po trzy otwory okienne ze zróżnicowanymi wymiarami. Nad wejściami, w połaci dachu, trójkątny wykusz pełniący rolę frontonu. Elewacja po przeciwnej stronie opracowana podobnie, lecz ryzalit jest wyraźnie wysunięty i posiada wyłącznie okna. Wejścia znajdują się po jego bokach i są osłonięte daszkiem wspartym na kolumnie. Ściany szczytowe opatrzone są parami prostokątnych okien.

Na północ od bramy zachodniej usytuowano dom mieszkalny. Budynek murowany, wzniesiony na rzucie zbliżonym do kwadratu, z symetrycznie położonym ryzalitem w ścianie południowej. Nakryty dachem czterospadowym, namiotowym, z dachem półszczytowym z naczółkiem w części ryzalitu. Jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem i prostokątnymi oknami oraz wejściem od strony płd.-wsch.

Za domem ulokowano murowany chlew na rzucie prostokąta. W 1/4 budynku od strony południowej część wyższa z pomieszczeniem użytkowym. Dach dwuspadowy, osobny dla części wyższej. Wzdłuż elewacji niewielkie, prostokątne okna. Drzwi na parterze i w poziomie poddasza znajdują się po stronie północnej i południowej.

Spichlerz, stodoła i warsztat usytuowane są za granicami ogrodzenia, w jego płn.-wsch. narożu. Są to budynki murowane, jednokondygnacyjne, zaplanowane na rzucie prostokąta. Dwa pierwsze posiadają wysokie poddasze. Spichlerz kryty dachem łamanym, polskim, warsztat i stodoła - naczółkowo-przyczółkowym.

Zabytek dostępny. Funkcjonuje w nim Zespół Szkół Rolniczych.

Oprac. Mateusz Załuska, OT NID w Toruniu, 11-12-2015 r.