Kościół ewangelicki, ob. filialny pw. Matki Bożej Królowej Polski, Brodnica
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół ewangelicki, ob. filialny pw. Matki Bożej Królowej Polski

Brodnica

photo

Przykład świątyni o dużych wartościach historycznych stanowiących świadectwo działalności gminy protestanckiej w Brodnicy i rzadko spotykanych na terenie ziemi chełmińskiej formach późnoklasycystycznych dla świątyni ewangelickiej.

Historia

Kościół został zbudowany w latach 1827-1830 w stylu późnoklasycystycznym. Uroczyste poświęcenie kościoła nastąpiło w Niedzielę Palmową 4 kwietnia 1839 roku. Do 1945 roku pełnił funkcję kościoła parafialnego brodnickiej gminy ewangelickiej. Świątynia służyła protestantom ponad sto lat. Ostatnie nabożeństwo odprawił superintendent brodnicki ksiądz Erich Birkholz. W 1945 roku zniszczone zostały organy,  uszkodzony został obraz przedstawiający Zmartwychwstanie Pańskie,  przejęty został na potrzeby kościoła rzymsko-katolickiego.  W 1947 roku konsekrowany  przez ordynariusza diecezji chełmińskiej księdza Biskupa Kazimierza Józefa Kowalskiego, wówczas otrzymał wezwanie Matki Boskie Królowej Polski. Od tego czasu pełni funkcję kościoła szkolnego - jako filialny Parafii Rzymsko-Katolickiej pw. św. Katarzyny.

Opis

Kościół położony na terenie zespołu staromiejskiego, w głębi zachodniej pierzei Dużego Rynku, przy ulicy Kościelnej. Nieorientowany, wzniesiony na planie prostokąta, bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium, z wieżą na planie kwadratu wtopioną w korpus nawowy od strony wschodniej. Po bokach prezbiterium znajdują się prostokątne aneksy. Wejście główne od wschodu, wejścia do aneksów, od strony zachodniej. Korpus nawowy i prezbiterium z piętrowymi aneksami, przykryte wspólnym, dwuspadowym dachem. Niska wieża, w górnej partii przechodzącą w ośmiobok jest zwieńczona iglicą. Kościół jest wzniesiony z cegły, na wysokim cokole z głazów granitowych. Nawa i prezbiterium przykryte są stropem płaskim. Elewacje boniowane z gzymsem kordonowym powyżej którego zamknięte półkoliście otwory okienne. Elewacja frontowa-wschodnia jest trójosiowa, pośrodku z trójkondygnacyjną wieżą lekko wysuniętą z lica elewacji mieszczącą  w przyziemiu portal zamknięty półkoliście, po bokach nisze w których wcześniej znajdowały się posągi Marcina Lutra i Jana Kalwina. W wyższej kondygnacji wieży znajduje się wysoki, zamknięty półkoliście otwór okienny, zaś trzecia kondygnacja mieszcząca dzwony, z półkolistymi arkadami, zwieńczona jest iglicą zakończoną krzyżem. Elewacja zachodnia jest 3-strefowa, podzielona gzymsami na partię dolną z portalami wejściowymi, partię środkową z centralnym okulusem oraz trójkątny szczyt z okulusem. Wnętrze kościoła z wąskim prezbiterium z dwiema przybudówkami po bokach, z emporami oraz chórem muzycznym wspartym na kolumnach toskańskich. Stropy są płaskie. Z wyposażenia zachowana jest pierwotna stolarka drzwiowa z okuciami, schody, ławki dla wiernych, wsporniki kandelabrów po bokach portalu wejściowego, wyposażenie zakrystii, na wieży dwa żeliwne dzwony, ofiarowane przez króla Fryderyka Wilhelma III (zawieszone w 1834 roku). W 1833 roku za ołtarzem na ścianie znajdował się obraz przedstawiający Zmartwychwstanie Pańskie (Gillern z Poznania). Podczas kapitalnego remontu w latach 1912-1913 ufundowano nowy obraz ołtarzowy pędzla Hermanna Frobeniusa z Monachium przedstawiający także Zmartwychwstanie (zdemontowano go po 1945 roku).

Zabytek dostępny dla zwiedzających, kościół otwarty podczas nabożeństw.

Oprac. Marzenna Stocka, OT NID w Toruniu, 23.10.2014 r.

Bibliografia

  • Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, t. 3, Dekanat brodnicki, 1998, s. 67-68.
  • Wultański J., Brodnickie ulice, Brodnica 2002, s. 182-184.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1827-1830 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kościelna 1, Brodnica
  • Lokalizacja: woj. kujawsko-pomorskie, pow. brodnicki, gmina Brodnica (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy