kościół parafialny pw. św. Ludwika, Bliżyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół parafialny pw. św. Ludwika

Bliżyn

photo

Świątynia bliżyńska należy do najważniejszych neogotyckich obiektów sakralnych województwa świętokrzyskiego. Charakteryzuje się jednolitą, konsekwentną stylistyką, spektakularną eskpozycją w centrum miejscowości, starannością rzemiosła budowlanego oraz wyróżnia się udanym przykładem powojennej sztuki sakralnej w postaci współczesnego ołtarza głównego.

Historia 

Po latach starań, w lipcu 1817 r. właścicielka dóbr bliżyńskich Ludwika Potkańska uzyskała zgodę władz na postawienie murowanej świątyni i powołanie parafii w Bliżynie. Do budowy przystąpiono niezwłocznie, bowiem już 25 sierpnia architekt Jacenty Mazurkiewicz z Przysuchy wmurował kamień węgielny, a cztery dni później fundatorka zabezpieczyła pokaźną kwotę na dokończenie przedsięwzięcia. Pośpiech ten okazał się słuszny, gdyż już 2 września Potkańska nie żyła. Ostatecznie w 1821 r. jej syn- Jacek Potkański zaprzestał finasowania dalszych prac przy kościele, mimo iż wystawiono go do wysokości okien i zebrano materiały budowlane konieczne do jego ukończenia. Decyzja ta wywołała protesty wiernych i doprowadziła do cofnięcia przez władzę wszelkich zezwoleń udzielonych jego matce. Ponownie parafię (tym razem, filialną) erygowano tu dopiero w 1888 roku. Początkowo została zainstalowana przy kaplicy dworskiej pw. św. Zofii. Jednak szybko okazało się, iż ten niewielki drewniany obiekt jest zbyt mały na potrzeby dynamicznie rosnącej rzeszy wiernych, dlatego w 1894 r. ks. Julian Piontek postanowił dokończyć fundację Potkańskiej. W tym celu zamówił u architekta Antoniego Wieczorkowskiego projekty jej rozbudowy, ale do ich realizacji nie doszło z powodu złego stanu starych murów (te rozebrano do r. 1895). Obecną świątynię rozpoczęto budować w 1896 r., wg proj. hr. Antoniego Hutten-Czapskiego, dzięki wsparciu finansowemu miejscowego fabrykanta hr. Ludwika Bröel-Platera. Prace kamieniarskie przy niej wykonał Józef Wainbergier pod nadzorem Antoniego Knabe. W dniach 7-8 lipca 1900 r. została konsekrowana przez bpa sandomierskiego Antoniego Sotkiewicza, mimo iż nie miała ukończonej wieży i części wyposażenia. Jednak opisująca to wydarzenia prasa była nią zachwycona, szczególnie dachem z „trocin drzewnych” o ornamentyce przypominającej poszycie katedry pw. św. Stefana w Wiedniu. W kolejnych latach doposażono wnętrze kościoła, m.in.: w 1907 r. o ołtarz główny (wg. proj. inż. Kazimierza Mierzanowskiego), a w 1908 r. o witraże (wyk. Zakłady Górnicze w Bliżynie). Równocześnie prowadzono przy nim prace budowlane, m.in.: w 1903 r. zadaszono wieżę i wystawiono ogrodzenie, a w 1912 r. pokryto dach blachą cynkową. Niestety dzieła te odbiegały swym rozmachem od planowanych, co ukazują nierealizowane projekty wieży i urządzenia wnętrza autorstwa K. Mierzanowskiego. W 1919 r. bp sandomierski Marian Ryx powołał przy świątyni pełnoprawną parafię. W 1924 r. umieszczono w jej wnętrzu żeliwną balustradę, ławki w nawie gł. (wyk. Kuliński z Odrowąża i Piotr Żak z Sorbina) i organy (wyk. Stanisław Jagodziński), a w 1936 r. stalle i konfesjonały (wyk. Grzegorz Lisowski z Ubyszowa). W 1937 r. trafił tam również obraz św. Ludwika (wyk. Ludwik Kwiatkowski), podarowany przez Muzeum Narodowe w Krakowie w zamian za przekazany do jego zbiorów bliżyński obraz św. Rodziny z 1 ćw. XVI wieku. Ponownie wzbogacono to wnętrze ok. 1970 r. o polichromie (aut. Józefa i Ireny Palków) i o nowy ołtarz gł. (aut. Antoniego Drwala). W latach 2010-17 odremontowano elewacje i dach kościoła, a także odrestaurowano polichromie, witraże i ołtarz św. Ludwika.

Opis

Neogotycka świątynia pw. św. Ludwika stoi przy ul. Kościelnej (głównej ulicy w Bliżynie), pośrodku prostokątnego placu, obwiedzionego murowano-żeliwnym ogrodzeniem. Jest ona trójnawową bazyliką o płytkim prezbiterium, zamkniętym trójbocznie, ujętym po bokach prostokątnymi zakrystią i składzikiem. W pn.-zach. narożniku ma kwadratową wieżę. Wystawiona została ze starannie obrobionych ciosów kamiennych, wewnątrz otynkowana i nakryta dachami: dwuspadowym (nad nawą z wieżową sygnaturką), pulpitowymi i wielospadowym. Kamienne, nietynkowane elewacje budowli opięto przyporami, przechodzącymi ponad nawami bocznymi w lizeny, a ściany naw bocznych i prezbiterium zwieńczono fryzem konsolowym. Fasadę ma trójkondygnacyjną, akcentowaną narożnymi przyporami, na osi ostrołukowym portalem, rozetą i triadą, a od pn. czterokondygnacyjną wieżą zwieńczoną dachem namiotowym. Wnętrze świątyni nakryto sklepieniami: w korpusie krzyżowo-żebrowym (wspartym w nawie gł. na filarach z półkolumienkami), a w prezbiterium pięciodzielnym (wpartym na konsolach). Doświetlono je ostrołukowymi oknami z witrażami z ok. 1908 r. (wyk. Zakłady Górnicze w Bliżynie), a jego ściany zdobi polichromia figuralno-oranamentowa z 1971 r. (aut. J. i I. Palków). Wśród neogotyckiego wyposażenia kościoła godnymi uwagi są: ołtarze boczne z pocz. XX w. (w pn. obraz św. Ludwik z 1937 r., wyk. L. Kwiatkowski), prospekt organowy z 1924 r. (wyk. i rozbud. w 1933 r. S. Jagodziński), ławki w nawie gł. z 1924 r. (wyk. Kuliński i P. Żak), konfesjonały i stalle z 1937 r. (wyk. G. Lisowski).

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z proboszczem.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 10-08-2017 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna. Kościół parafialny pw. św. Ludwika w Bliżynie, oprac. P. Mars, Kielce 1985, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Barański S., Z dziejów parafii rzymskokatolickiej w Bliżynie, „Notatnik Bliżyński” 1991, t. IV, s. 10-23.
  • Jedynak K., Z dziejów ziemiaństwa znad Kamiennej: rodzina Broel-Paterów z Białaczowa i jej związki z Bliżynem na przełomie XIX i XX wieku, „Z Dziejów Regionu i Miasta. Rocznik Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Skarżysku Kamiennej”, R. 5: 2014, 53-64.
  • Medyński M., Bliżyn i okolice w okresie niewoli narodowej, [w:] Dzieje Bliżyna, red. K. Zemeła, P. Kardyś, Bliżyn 2010, s. 125-227.
  • Nowak J. T., Dzieje Bliżyna i okolic w latach 1918-1939, [w:] Dzieje Bliżyna, red. K. Zemeła, P. Kardyś, Bliżyn 2010, s. 229-276.
  • Nowak J. T., Dzieje Bliżyna i okolic w latach 1945-2010, [w:] Dzieje Bliżyna, red. K. Zemeła, P. Kardyś, Bliżyn 2010, s. 361-417.
  • Rosiński P., Zabytkowe organy w województwie kieleckim, Kraków-Warszawa 1992.
  • Sadza W., Wykaz proboszczów parafii rzymsko-katolickiej w Bliżynie w latach 1888-1987, „Notatnik Bliżyński” 1987, t. II, s. 60-62.
  • Wiśniewski J., Dekanat konecki, Radom 1913.
  • Wybrane materiały do dziejów Bliżyna, oprac. S. Barański, „Notatnik Bliżyński” 1986, t. I, s. 28-43.
  • Wybrane teksty o charakterze źródłowym, oprac. S . Barański, „Notatnik Bliżyński” 1991, t. IV, s. 27-42.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1896 - 1900
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bliżyn
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. skarżyski, gmina Bliżyn
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy