Historia

Dom przy ulicy Warszawskiej 2 zbudował radca Franz Stahller między 1803 a 1807 rokiem. Grunt, na którym posadowił swój dom, wydzierżawił w 1803 roku od białostockiej parafii katolickiej. Wraz z sąsiednimi działkami stanowiła uposażenie kościoła od czasu nadania w 1708 roku przez Stefana Mikołaja Branickiego. Około 1812 roku działkę wraz z domem nabyli Jan i Maria Rukiewiczowie. Po ich śmierci nieruchomość przeszła w spadku na jedynego syna Michała Rukiewicza. W 1826 roku za swoją działalność niepodległościową został zesłany na Syberię, a majątek przy ulicy Warszawskiej skonfiskowany. Kolejnym właścicielem kamienicy został kolegialny asesor Karol Zabłocki, który na początku 1831 roku pracował w białostockim gimnazjum jako nauczyciel języka rosyjskiego. W 1834 roku wraz z rodziną opuścił Białystok, ale nadal pozostawał właścicielem domu, zapewne czerpiąc zyski z wynajmu lokali. Zmiana własności nastąpiła dopiero w 1866 roku, gdy dom wykupiła Frejda Leja Kon. Po jej śmierci kwestie spadkowe rozstrzygnął w styczniu 1890 roku Sąd Okręgowy w Grodnie. Dom przy ulicy Warszawskiej 2 przypadł jej synowi Michelowi Konowi, który dwa lata później wykupił gruntu wraz z domem od białostockiej parafii reprezentowanej przez ks. Wilhelma Szwarca. W 1910 roku właścicielami domu zostali spadkobiercy Zilberberga i Rosy Trylling. W 1913 roku dom znalazła się w posiadaniu jedynie rodziny Zilberberg, która wynajmowała mieszkania czynszowe i pomieszczenia usługowe. W 1930 roku właścicielką nieruchomości była Halina Halperyn. W budynku mieściły się m.in.: pracownia gorseciarska prowadzona przez S. Zutto, białostocki oddział Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej, sklep spożywczy Dąbczaka czy gabinet dentystyczny Włodzimierza Jossem. W 1934 roku w kamienicy mieszkał Sergiusz Andrijewski – znany białostocki ginekolog, który pracował w Szpitalu Miejskim przy ul. Lipowej. Po II wojnie światowej budynek przejęty został na potrzeby szkół zawodowych. Obecnie w budynku ma swoja siedzibę Towarzystwo Wiedzy Powszechnej Oddział Regionalny w Białymstoku. 

Opis    

Kamienica nr 2 to obiekt wolnostojący, usytuowany w południowej pierzei ul. Warszawskiej. Murowany z cegły, tynkowany, na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, nakryty dachem dwuspadowym naczółkowym. Okna dwuskrzydłowe, sześciokwaterkowe, z dwukwaterowym nadświetlem. Elewacja frontowa Północno wschodnia w pierwszej kondygnacji siedmioosiowa, na osi środkowej prostokątna wnęka, w której drzwi drewniane, płycinowe z nadświetlem, poprzedzone wielostopniowymi schodami. Na pozostałych osiach płyciny zamknięte łukiem pełnych w których prostokątne okna, dwuskrzydłowe z nadślemieniem. W przyziemiu pod oknami, prostokątne wnęki (zapewne zamurowane okna piwniczne). Nad drzwiami wejściowymi balkon z kutą balustradą. Elewacja podzielona gzymsem międzykondygnacyjnym. W drugiej kondygnacji na osi środkowej prostokątne drzwi balkonowe, a na pozostałych osiach prostokątne okna. Zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym. W połaci dachowej dwie lukarny, nakryte daszkiem dwuspadowym, w których dwuskrzydłowe okna.

Elewacja boczna południowo wschodnia w obu kondygnacjach czteroosiowa. W pierwszej kondygnacji wtórnie wybity otwór drzwiowy. Na pozostałych osiach prostokątne otwory okienne. W partii szczytu trzyosiowa, na środku okno dwuskrzydłowe, po bokach małe kwadratowe okienka. Elewacja tylna południowo zachodnia w każdej kondygnacji sześcioosiowa, na osiach prostokątne otwory okienne. Zwieńczona jest profilowanym gzymsem koronującym. W połaci dachowej trzy okna połaciowe oraz dwie lukarny, nakryte daszkiem dwuspadowym, w których dwuskrzydłowe okna. Elewacja boczna północno zachodnia w partii szczytu trzyosiowa, na środku okno dwuskrzydłowe, po bokach małe kwadratowe okienka. Do elewacji przylega parterowa dobudówka. Kamienica nr 2 to jeden z najstarszych murowanych domów, przy ulicy Warszawskiej, którego proweniencja sięga czasów pruskich. Zachowała wiele cech stylowych, typowych dla białostockiego budownictwa z początku XIX wieku: dwie kondygnacje, dach naczółkowy, siedmioosiową elewację z wejściem głównym i balkonem na osi środkowej.

Zabytek jest dostępny z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 04.02.2026 r.

Bibliografia    

• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 217.
• Lechowski A., Białystok. Przewodnik historyczny, Ulica Warszawska cz. 1, Białystok 2006, s. 14.
• Wróbel W., Białostockie ślady Michała Rukiewicza, 19 lutego 2016 r., https://naszahistoria.pl/bialostockie-slady-michala-rukiewicza/ar/9412089 (dostęp: 20.10.2025)  
• Wróbel W., Ulica Bojarska, place kościelne i pruskie domy, 20 lutego 2016 r., https://poranny.pl/ulica-bojarska-place-koscielne-i-pruskie-domy/ar/9413513 (dostęp:20.10.2025) 
• Wróbel W., Od Karola Zabłockiego do Michela Kona, 6 marca 2016 r., https://poranny.pl/od-karola-zablockiego-do-michela-kona/ar/9464915 (dostęp: 20.10.2025)