Wraz z innymi zabytkowymi budynkami mieszkalnymi, rezydencjami miejskimi czy gmachami publicznymi współtworzy cenny pod względem historycznym i architektonicznym zespół zabudowy ulicy Warszawskiej w Białymstoku.

Historia

Budynek został wzniesiony na początku XIX wieku jako siedziba białostockiej poczty. W tamtym okresie był to obiekt siedmioosiowy, flankowany dwoma ryzalitami z wyraźnie wyodrębnionymi oknami, nakryty dachem naczółkowym. Główne wejście, przeznaczone dla interesantów, zlokalizowane było we wschodnim ryzalicie. W elewacji tylnej i szczycie wschodnim mieściły się dodatkowe wejścia dla personelu. Po 1807 roku w budynku ulokowano pograniczny kantor pocztowy, później siedzibę poczty obwodowej, następnie powiatowej. Około 1888 roku funkcjonował tu kantor pocztowo-telegraficzny. Prawdopodobnie w tym czasie gmach starej poczty został rozbudowany: dodano po dwie osie po bokach oraz centralne wejście główne. Taki stan zachował się do dziś. Około 1903 roku powołano białostocki pocztowo-telegraficzny kantor pierwszej klasy, który niedługo przeniesiono do budynku naprzeciwko, przy obecnej ulicy Warszawskiej 10. Natomiast w gmachu starej poczty przy ul. Warszawskiej 13 uruchomiono stację telefoniczną. W 1913 roku białostocka sieć telefoniczna obsługiwała 360 abonentów. W okresie międzywojennym mieścił się tu Pocztowy Urząd Teletechniczny i siedziba Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej. W 1920 roku uruchomiono specjalną rozmównicę do połączeń telefonicznych z Warszawą. Po II wojnie światowej urząd i centralę telefoniczną przeniesiono do budynku przy ulicy Kościelnej. Tym samym gmach poczty utracił swoją pierwotną funkcję, a lokale wynajmowano do celów usługowych. W budynku funkcjonowały: Przedsiębiorstwo Robót Elektromontażowych „Elektromontaż”, zakład usług radiowych i telewizyjnych (od 1959 roku). Obecnie mieszczą się w nim lokale usługowo-biurowe m.in. sklep z aparatami słuchowymi, Centrum Usług Informatycznych w Białymstoku.  

Opis

Kamienica usytuowana kalenicowo, w zwartej zabudowie północnej pierzei ulicy Warszawskiej. Wybudowana na rzucie prostokąta z oficyną na rzucie litery T na osi elewacji tylnej. Jest to obiekt murowany z cegły, tynkowany, dwukondygnacyjny, z cokołem, częściowo podpiwniczony, o ściętych narożach, nakryty dachem dwuspadowym, oficyna kopertowym. W północno wschodniej połaci dachowej drewniany świetlik o ścianach przeszklonych wielokwaterkowymi oknami. W połaci południowo wschodniej, od ulicy Warszawskiej dwa okna typu wole oko. Pokrycie dachowe z blachy płaskiej. Okna o zróżnicowanych podziałach, w większości dwuskrzydłowe z nadświetlem, ze szprosami. Kamienicę wieńczy gzyms uskokowy. Elewacja frontowa jest jedenastoosiowa, zaakcentowana dwoma płaskimi ryzalitami. Na osiach prostokątne otwory okienne, pod którymi odcinkowe, profilowane gzymsy podokienne. W przyziemiu na szóstej osi wejście główne: prostokątne, zamknięte łukiem pełnym, poprzedzone niewielkim otwartym przedsionkiem z wielostopniowymi schodami. Wejście ujęte skromnym portalem, w którego podłuczu umieszczono pięć płycin kasetonowych, a obrzeża opracowano na wzór pilastrów z wyodrębnionym kapitelem i bazą. Drzwi drewniane dwuskrzydłowe, płycinowe, z półkolistym nadświetlem. W elewacjach bocznych okna zamurowane, pozostawione blendy, rozmieszczone nieregularnie. Do elewacji bocznej północno - zachodniej przylega murowa brama prowadząca na teren posesji. Oficyna dwukondygnacyjna, o prostopadłościennej bryle z pozornym ryzalitem na osi środkowej, w którym wejście. Ściany oficyny przeprute prostokątnymi otworami okiennymi, z których część została zamurowana. Wnętrze korpusu głównego jest dwutraktowe z sienią przelotową na osi, natomiast oficyny jednotraktowe. Na klatce schodowej zachowana żeliwna balustrada. 

Zabytek jest dostępny z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT NID w Białymstoku, 07.11.2025 r.